Kasem Taipi, mbledhës i krijimtarisë popullore

Në historinë e folkloristikës shqiptare, një vend të ndezur zë dhe Kasem Taipi. Veprimtaria e tij në mbledhjen, studimin dhe botimin e vlerave të krijimtarisë popullore, është mjaft e hershme. Mjafton të kuptojmë se burimet e para serioze në fushën e mendimit folklorik shkencor dhe të mbledhjes e botimit të visarit popullor, te ne në Shqipëri i kemi në fundin e shk. 19-të pak më herët tek arbëreshët e Italisë. Por këto përpjekje të para në kuadrin e Rilindjes kombëtare ishin të pakta. Ata u bënë kryesisht nga shqiptarët e mërguar të kolonive të Misirit, të Bukureshtit, të Amerikës, etj. Këtu te ne nga të parët mund të përmendim Zef Jubani e më vonë Vinçenc Prendushi, të dy bashkëqytetarë të folkloristit Kasem Taipi. Më vonë, me fillimin e shek. 20-të shohim dhe përpjekje të tjera në qytetin e lindjes së folkloristit tonë, në Shkodër. Këtu mund të përmendim në mënyrë të veçantë kontributin e revistës "Leka", "Hylli i Dritës", "Cirka", por dhe organe të tjera, që filluan të dalin në Shqipëri.

kasem taipi
Kasem Taipi ishte një folklorist, megjithëse jo i pari, që ka disa veçori, që zgjojnë interes për mendimin shkencor folklorik. Këto tipare të veprimtarisë së tij në fushën e mbledhjes të visarit popullor ka raste që nuk theksohen sa duhet e kalohet pak a shumë si mbledhës i radhës. Sigurisht dhe në formimin e Kasem Taipit kanë ndikuar disa faktorë si te studiues e mbledhës të tjerë. Ndër to mendoj se më kryesori është mjedisi, Shkodra ku lindi dhe u rrit Kasem Taipi.

Shkodra në fundin e shek. 19-të dhe në fillimin e shek. 20-të, trashëgonte një pozitë të rëndësishme ekonomike, administrative dhe kulturore. Mjafton të përmendim disa figura të shquara në lëvizjen tonë kombëtare dhe kulturore. Këtu botoheshin një numër revistash presticioze, ishte vendlindja e teatrit në Shqipëri, e filmit, e fotografisë, e bandës muzikore, e futbollit, etj. Këtu dolën disa botime të para në shumë fusha të shkencës shqiptare. Shkodra ishte qyteti i një mori bibliotekash me shumë vlera si ajo e Isuf Tabakut dhe shumë të tjera, që tanimë kanë zënë vend në historinë e bibliotekarisë shqiptare. Në të gjithë rrjedhjen e shekujve të historisë të popullit tonë, Shkodra ka qenë një ndër qendrat e para të fillimit të ringjalljes e të luftës për të mbijetuar e lulëzuar si komb.

Në këto përpjekje bën pjesë dhe puna e palodhur e shumë studiuesve për të mbledhur e mbajtur gjallë krijimtarinë popullore si shprehje e identitetit kombëtar, si dokument i pavdekshëm për brezat që vinë. Dhe në këtë drejtim, Shkodra ishte një trevë e begatë. Këtu ne flasim për një aereal, që përfshin dhe disa vise përqark, pjesë e kësaj treve, si Ulqini, Tivari, Kraja, Hoti dhe Gruda, që mbeten jashtë kufijve politikë të shtetit shqiptar.

Mendimi shkencor folklorik i kësaj treve, vlerësimi i studiuesve dhe i mbledhësve të tillë të folklorit si Zef Jubani, etj., ndikoi te Kasem Taipi, por këtu nuk duhet përjashtuar dhe mjedisi qytetar, ku ruheshin e praktikoheshin vlerat e krijimtarisë popullore, në dasma, në ditë të shënuara, por dhe në momente dhimbjeje, si vdekja, etj. Përveç lirikës popullore, e gjallë jetonte dhe epika historike, e në malet tona dhe epika legjendare. Ishin ende te freskëta shumë ngjarje që këndoheshin në këngët popullore, të gjalla ishin dhe shumë zakone në jetën e përditshme dhe në mënyrën e të jetuarit. Puna e madhe që bëri Kasem Taipi për mbledhjen e këtyre vlerave, e ka bërë shumë të njohur në folkloristikën shqiptare. Pjesën më të madhe të kësaj krijimtarie, ai e mblodhi në burim, në dasma, në vaje, në oborret e shtëpive shkodrane, ku luheshin shtregullat, në gëzime të tjera familjare, në netët e gjata të dimrit buzë vatrave i ndëgjoi nga goja e rapsodëve popullorë dhe i pruri ashtu të freskëta dhe origjinale në fletoret e tij të shënimeve, që i mbante kudo me vete. Ai shëtiti reth e përqark trevës pa u lodhur e me pasion shumë të madh. E këtu ne vëmë re një tipar tjetër me shumë rëndësi. Si i dëgjon të kënduara në mënyrë krejt spontane, ai i regjistron, bile disa herë në dy-tre variante. Kasem Taipi ndryshe dhe nga folkloristë të tjerë të njohur, si Thimi Mitko, Spiro Dine, më herët Jeronim De Rada, nuk i prek këto krijime. Kjo është me shumë rëndësi për mendimin shkencor folklorik. Edhe sot, e kam fjalën më shumë për mjediset shkodrane, kur flitet për vërtetësi dhe origjinalitet të ndonjë kënge popullore, i referohen këngëve të mbledhura nga Kasem Taipi. Ai nuk qe reformator, por mbledhës i kujdesshëm i vlerave më kryesore, kryesisht në lirikë, por dhe në epikë dhe në lëmin e humorit. Megjithëse autodidakt, bie në sy se i njeh parimet themelore të mbledhjes së krijimtarisë popullore dhe në punën e tij është udhehequr nga disa kritere. Kjo duket se jo çdo krijim popullor është bërë objekt. Më tepër vëmëndjen e ka përqendruar ndër vlera, si përsa i përket tematikës, ashtu dhe veçorive artistike, bile kësaj të fundit i ka kushtuar shumë kujdes, sidomos në fushën e lirikës, ku gjejmë krijime të vërteta, shumë të bukura artistike popullore, që zënë vend edhe sot në repertorin e këngëtarëve më të dëgjuar të kësaj fushe. Kasem Taipi ishte vetë i dhënë pas artit të këngës popullore. Këto krijime, një pjesë të mirë të tyre, i praktikonte në grupet e ahengut, ku i binte defit (dajres) si më i miri.

Me sa duket pasioni i tij për mbledhjen e krijimtarisë popullore gjente mbështetje dhe te predispozitat e tij patriotike, që gjejnë shprehje sidomos në mbledhjen e këngës historike, të atyre këngëve që bëhen shprehëse të përpjekjeve për një atdhe të lirë ose të tipareve themelore të shqiptarizmës, si nderi, burrëria, besa, etj. Këte e vemë re nga titujt e këngëve, shumica e të cilave i përket viteve 1720-1912.

Më duket me interes dhe kuptimi i drejtë që ka Kasem Taipi për gjinitë dhe llojet e krijimtarisë popullore. Këte do ta shohim te ndarja e visarit të mbledhur, ku jashtë vëmendjes nuk kanë mbetur as këngët legjendare. Te ne fillimi i shek. 20-të njeh ndonjë këngë të botuar si "Fuqia e Mujit" ose disa të tjera në revistën "Leka". Në botimet e mëparshme nuk kemi këngë të tilla, ndofta dhe nga një koncept jo i drejtë për autorsinë e këtyre këngëve. Kasem Taipi disa nga këto i boton para se të dalë vëllimi i dytë i Visareve të Kombit.

Kasem Taipi mund të themi se ka pasur një jetë sa të thjeshtë aq dhe me ngjarje e veprimtari, që e bënë mjaft të njohur, jo vetëm në Shkodër , por dhe më larg.

U lind më 2 shkurt 1893 në një familje zejtare, qytetare. Gjyshi i tij është i njohur si mjeshtër në punimin e jorganeve. Qysh i vogël mbeti jetim dhe u rrit në dyert e botës. Mësimet e para i mori në një shkollë fetare dhe vetë bëri përpjekje dhe mësoi të shkruaj gjuhën amtare. Për të fituar bukën e gojës, në rini punoi në një barkë që rrihte rrugët e Detit Mesdhe dhe veçanarisht portet e brigjeve të Greqisë, të Dalmacisë, të Italisë, etj. Këto udhëtime lanë mbresa dhe ndikuan në zgjerimin e horizontit dhe në formimin e djaloshit, që më vonë do të bëhet i njohur për mbledhjen e këngës popullore. Predispozitat e tij patriotike bien në sy qysh me pjesëmarrjen e tij në Luftën e Koplikut, në vitin 1920 kundër ushtrive serbo-malazeze që synonin të pushtonin Shkodrën dhe të rrezikonin pavarësinë dhe tëresinë territoriale të shtetit të ri shqiptar. Në këte luftë ai dhe u plagos.

Megjithëse, përveç viteve të fëmijërisë, nuk u arsimua në ndonjë shkollë të mesme ose të lartë, interesat e gjera kulturore dhe arsimore të Kasem Taipit flasin për një punë plot vullnet e pasion për formimin e tij të gjithëanshëm, sidomos në fushën e kulturës popullore. Të gjithë ata që e njohën e mbajnë mend si një njeri të dhënë shumë pas muzikës dhe që bënte pjesë muzikore të qytetit e themeluar që në vitet e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit. I binte shumë mirë klarinetës dhe dajres.

Kasem Taipi gjatë gjithë jetës synoi për punë të vyera në dobi të kulturës kombëtare, derisa vdiq relativisht i ri, më 10 korrik 1935.

Ka shumë dëshmi se Kasem Taipi la një bibliotekë me botime në gjuhën shqipe dhe mjaft dorëshkrime me këngë popullore. Disa nga këto dorëshkrime gjenden në Institutin e Kulturës Popullore. Një pjesë e madhe e tyre, sidomos ato që i kanë qëndruar kohës dhe ruajnë vlera artistike, u botuan nga ky Institut në kolanën "Mbledhës folklori" në vitin 1988.

Kasem Taipi punën si mbledhës folklori e ka filluar që në vitin 1915. Këtë e dëshmon vetë në fjalën që u drejton lexuesve, me rastin e botimit të veprës së tij Zana popullore: "I shtyem prej dishirit, që me e vjeftun dhe unë, me fuqitë e vogla të mija, zhvillimit të historisë kombëtare dhe përparimit të gjuhës, qysh prej vitit 1915 nisa të përmbledhi e të përshkruj, me kujdesin ma të madh kangë të ndryshme të popullit".

Krijimtarinë e mbledhur gjatë gjithë rjedhës së jetës, mendonte ta ndante në tri libra. Libri i parë u botua në Shkodër më 1933, me titullin Zana popullore. Kjo ishte një ngjarje e rëndësishme për folkloristikën shqiptare, që shënonte pak vepra të kësaj natyre duke filluar nga vëllimi "Bleta shqiptare" e Th. Mitkos më 1878. Sidomos në Shkodër, ku autori gëzonte një respekt të madh si një njeri i nderuar, botimi u prit shumë mirë. Në shumë familje shkodrane, ky libër edhe sot mbahet i ruajtur me kujdes. Më ka bërë përshtypje se në dy familje të tilla të nderuara të njohura në mënyrë të veçantë për kontributin shumë të madh në ruajtjen, zhvillimin, dhe pasurimin e këngës popullore qytetare shkodrane, siç është ajo e Said Hoxhës dhe Kolë Gurashit, libri ruhej si një relike. Në kopjet e tyre ishte dhe dedikimi i autorit, ku shprehet me dashuri dhe respekt për këto figura shumë të njohura të ahengut shkodran. Botimi për nga vlera dhe rëndësia tërhoqi vëmendjen dhe të pendave të njohura në lëmin e krijimtarisë artistike dhe në fushën e mendimit shkencor folklorik siç qe Ernest Koliqi. Në parathënie të veprës "Zana popullore" ai e çmon shumë autorin e librit. Në fakt libri i botuar ishte ndër të parët përpjekje serioze e realizuar në këto përmasa për mbledhjen dhe botimin e epikës heroike shqiptare të zonës Veriperëndimore. Epika e kësaj treve, e paraqitur në vëllimin e Kasem Taipit, është më e pasur se lënda që gjejmë në veprën e Zef Jubanit dhe Thimi Mitkos. Pjesa më e madhe e këngëve të vëllimit i përket trevës të Shkodrës, por ka dhe të atilla, që i gjejmë në Ulqin, Guci, Gjakovë, Mirditë, Tiranë dhe deri në Jug të Shqipërisë. Kështu, p.sh mund të përmendim: "Kënga e Haxhi Alisë" (Ulqin), "Kënga e Ali Pashë Tepelenës" (Toskëri), "Kënga e Selman Dudurushës" (Toskëri), "Kënga e Mehmet Ali Gjakovës" (Gjakovë), etj.

Kasem Taipi vëllimin e fillon me këngën historike. Po këtu, siç e çekëm dhe më sipër, ka disa pikësynime të qarta. Atij i tërheqin vëmendjen ato këngë që u bëjnë jehonë ngjarjeve më të rëndësishme dhe që ruheshin në kujtesën e popullit. Një ndër këto ngjarje ishte përpjekja për t'u shkëputur nga Perandoria osmane, prandaj dhe në vëllim zënë vend këngë për Kara Mahmut Pashë Bushatin, Ali Pashë Tepelenën e ndonjë tjetër. Këto lloj këngësh i gjejmë dhe te Z. Jubani dhe Vinçenc Prendushi por këtu bie në sy se autori nuk shtrihet shumë ndër të tjera këngë, që bëjnë fjalë për ngjarje e ndodhi lidhur me veti e zakone të shqiptarëve, si qitja pushkë për nder e burrëri, gjë që e vërejmë më shumë te vepra "Kangë popullore gegnishte".

Me interes është "Kënga për Oso Kukën", një figurë shumë e njohur në luftërat për ruajtjen e tokave shqiptare nga synimet shoveiste të fqinjëve. Këtë nuk e gjejmë në vëllimet e botuara më parë. Kënga ekziston në disa variante. Kjo figurë u bë e njohur në letërsi që në vitin 1907, kur Atë Gjergj Fishta shkroi këngën e dytë të veprës "Lahuta e Malcisë", por varianti i botuar nga Kasem Taipi, është mbledhur në Shkodër, ku ruhet ende i freskët kujtimi i këtij trimi. Kjo këngë është më e shkurtër dhe subjekti përqëndrohet kryesisht tek trima shkodranë, që iu vunë përkrah Oso Kukës në luftë kundër malazezve për mbrojtjen e trojeve shqiptare. Në vëllim ka dhe këngë të tjera si ato që u këndojnë figurave të tilla si Hamzë Kazazit, Dasho Shkrelit, shkodranë me namë në luftën kundër të huajit.

Dihet tanimë se Lidhja Shqiptare e Prizrenit, si një nga ngjarjet më të rëndësishme të historisë së popullit tonë, ka gjetur pasqyrim të gjërë në epikën tonë historike. Disa nga këto këngë i gjejme dhe në vëllimin e Kasem Taipit. Edhe këtu, si në këngët e periudhave të tjera, në përgjithësi mbledhësi e ka të zhvilluar sensin për të gjyrmuar ato krijime popullore, ku spikat vendosmëria e popullit tonë për të mos lëshuar, pa derdhur gjak, asnjë pëllëmbë të mëmëdheut në dorë të armikut. Në këto këngë, megjithëse lufta bëhet në veri për të mbrojtur Plavën e Gucinë, Hotin dhe Grudën dhe më vonë Ulqinin dhe Tivarin, ndihet një frymëmarrje e gjërë kombëtare. Emri shqiptar njihet kudo si shprehje e rritjes së ndërgjegjes kombetare.
Shumë këngë të mbledhura nga Kasem Taipi janë më të plota se ato që njihen nga lexuesi deri më sot. Prandaj dhe shumë botime të mëvonshme të këngëve historike, i referohen veprës "Zana popullore".

kasem taipi zana popullore
Në krijimtarinë poetike të përfshirë në vëllimin e botuar nga Kasem Taipi ka gjetur vend dhe motivi i detit, që del sidomos në këngët e Ulqinit. Këngët popullore të këtij cikli na sjellin ushtimën dhe shushurimën e detit. Dallgët e fuqishme të tij janë të pranishme në ngjarje epike, ashtu siç ndihet dhe valëzimi i qetë në momente të ndryshme lirike. Tematika e këtyre këngëve është e gjërë, i këndohet atdhetarit ulqinak dhe bëmave të tij heroike, natyrës së bukur shqiptare, shqetësimit të nënave për kthimin e bijëve. Heronjtë që veprojnë në një mjedis epik, janë kapedanë trima, që e njihnin aq mirë Adriatikun, sa e quanin oborr të shtëpisë së tyre. Ndërmjet akteve heroike të kapedanëve ulqinakë, si Haxhi Alisë, Husen Reizit etj., shprehet vendosmëria, guximi dhe shpirti vetmohues, veti të larta të popullit tonë. Vëmendjen kryesore Kasem Taipi ia kushtoi lirikës popullore qytetare, të mbledhur kryesisht në Shkodër , e njohur si një nga trevat më të rëndësishme dhe më prodhimtare në këtë gjini të folklorit. Lirika baritore, fshatare, dhe kjo e pasur në rrethina e deri në viset malore, ka mbetur jashtë vëmëndjes së mbledhësit të apasionuar.

Për këngën popullore shkodrane dhe në përgjithësi për këngën popullore qytetare dhe në treva të tjera, si në Shqipëri të Mesme, Berat e gjetkë, ka pasur dhe ka ende diskutime për prejardhjen dhe raportin në mes të asaj çka ëshrë origjinale dhe ndikimit të gjatë të pushtimit osman, sidomos në qytete. Në fakt ,duke u mbështetur në atë çfarë është shkruar për këngën popullore qytetare, pa e ngatërruar me këngën popullore historike, ajo zën fill pak a shumë nga fundi i shek. 18-të e nga fillimi i shek. 19-të. E kemi fjalën më shumë për hapat që u bënë për të nxjerrë në pah indetitetin e saj dhe për ta pastruar nga ndikimet e huaja në tekste dhe në melodi, që kishin zënë vend me kohë. Mendimi i im është se duhet pranuar se ka pasur një këngë popullore qytetare në Shkodër ose në ndonjë qytet tjetër të zhvilluar. Por me kohë, ndikimet u bën aq të fuqishme, sa ajo humbi shumë nga identiteti. Këto ndikime për shumë kohë iu adoptuan dhe mënyrës së të kënduarit dhe koncepteve për të bukurën, për mënyrën e jetesës, etj. Me kalimin e kohës, rritja e vetëdijes qytetare, kombëtare, në kuadrin e një rilindjeje të përgjithëshme në shumë fusha të jetës kulturore, artistike, etj., bëri që të duken dhe përpjekjet e para të reformimit të këngës popullore lirike qytetar ose të ahengut shkodran që përmbledh në vetvete kryesisht lirikën e dashurisë. Këtu duhet përmendur Kasem Xhuri i cili në mesin e shek. 19-të dha një kontribut të madh në reformimin e këngës popullore shkodrane, në pastrimin e melodisë dhe të teksteve të huaja, duke qitur në pah identitetin e duke krijuar këngë të reja origjinale, në përputhje me frymen popullore të muzikës shqiptare. Kjo punë u vazhdua më tej deri në fillim të shek. 20-të ku më në zë mund të përmendim Palokë Kurtin, Sait Hoxhën, Kolë Gurashin e shumë të tjerë.

Shpesh herë kur flasim për këngën popullore qytetare shkodrane, kemi parasysh ahengun. E para është një koncept më i gjërë. Ahengu shkodran është një tubë këngësh, afërsisht 330, i ndarë dhe i rreshtuar në shtatë pjesë ose në shtatë tone, duke filluar nga "Dyqah" ose Fa djezis e duke mbaruar në "Hysenii" ose Do djezis.

Kasem Taipi objekt të punës së tij në fushën e lirikës, ka bërë kryesisht ato këngë popullore që tanimë kishin marrë fizionominë e plotë të një kënge popullore qytetare shkodrane, e praktikuar për një kohë të gjatë dhe e konsoliduar në një mjedis popullor. Atij i kanë tërhequr më shumë vëmendjen këngët e dashurisë dhe ato të dasmës. Si një mbledhës me shijë, ka zgjedhur më të bukurat, jo vetëm ato, që i këndojnë bukurisë së vajzës por edhe luleve që zbukuronin oborret e shtëpive shkodrane e ku brenda mureve të avllive, vlonin ndjenja të zjarrta të një dashurie të kulluar e plot frymëzim. Të duket se në këto këngë është shpalosur një botë e tërë shpirtërore që nga fëmijëria, këngët e së cilës janë një cikël më vete e deri te lindja e ndjenjave të dashurisë në moshën e rinisë. Duket sikur këngët ndjekin një radhë që nga njohja e përfundojnë tek këngët e dasmës. Si e tillë kënga bëhet shprehëse e formimit shpirtëror, e mënyrës së të menduarit e të konceptuarit e mënyrës së jetesës dhe e mjedisit. Në këngët e mbledhura të kësaj fare nga Kasem Taipi, gjenia krijuese poetike pasqyrohet si një burim i pashterrshëm, ku të duket se të gjithë janë artistë dhe këndojnë këngë plot optimizëm, disa herë duke harruar dhe tallazet e jetës, me shpresë se ndjenja e dashurisë të mban gjallë e të jep jetë.

Jo më kot e para ndër këngët e dashurisë mban titullin: "Marshallah bukuris'sate" e vazhdojnë të tjerat "Një kllef me ar ta çova", "Qysh në vakt të njasaj furi", "Kënke nuri i bukurisë", "Në Shkodër tonë ka ra një dritë", "Maraku ma i randë se plumbi" e shumë të tjera që tanimë janë bërë të njohura nga këngëtarët më në zë popullorë shkodranë, duke filluar nga Marie Kraja, Luçie Miloti, Ibrahim Tukiqi, Bik Ndoja, Shyqyri Hafizi e shumë të tjerë.
Nuk ka ku shkon më bukur më shpresë se janë vargjet e këngës "Kenke nuri i bukurisë", e poeti popullor vazhdon:
Shpin' ma kishe në sejran,
Do t'i baj rixha kojshisë,
Le t'a presim pak njat mand.

Figurat poetike me epitete e krahasime të mrekullushme, janë të shumta në këto krijime, që edhe sot tingëllojnë të freskëta dhe shumë të bukura, sidomos kur këndohen në mjedise të përafërta dhe nga kënkëtarë të shquar.

Shumë të bukura janë këngët e luleve, ku ndihet aroma e krajfilit, margeritës lule vjollcës, që ia shtojnë shumë bukurinë këtyre këngëve lirike. Ata janë bërë një më vajzën e bukur qe rri e mbyllur pas kafazeve, siç thotë kënga.

Të njohura tanimë bashkë janë bërë këngë të tilla si: "Karajfilat që ka Shkodra", "Mori drandofilja e bardhë", "Arkavan me bojë për mall", "Vjollcë emnin ta kam njitë", etj. Ja disa vargje të bukura:
Karajfili i kuq si gjaku
n'Shkodër tonë ka ra sevda
varzat kur i xen maraku
hallin s'kanë se ku me kja.

Dasma ishte një fenomen shoqëror kompleks me shumë rite e zakone, që kanë mbetur të gjalla deri në ditët tona. Është meritë e mbledhësit Kasem Taipi, që në veprën e tij ka pasqyruar ato këngë që janë më të bukura e më shprehëse, ashtu siç i ka dëgjuar në dasma 80-90 vjet më parë. Ato fillojnë që me këshillat e nënës për bijën e dashur, që shkon nuse në shtëpi të dhëndrrit. Ndër më të bukurat ndër to është ajo me titullin "Ka ra hana ndër bajama" e në vargun që pason, thuhet: "nusen tonë e mëson e ëma".
Treva folkloristike e Shkodës nuk shquhet për valle, e sidomos qyteti. Më lart, në Malësi të Madhe e në Dukagjin, ka disa valle të karakterit epik, siç është "Vallja e Shpatave", e njohur për bukurinë dhe madhështinë e saj. Por dhe mendimi se "Shkodra nuk ka valle", nuk është i drejtë. Në veprën e Kasem Taipit ne gjejmë shumë tekste të plota e mjaft të bukura, që flasin për vallen, që praktikohen edhe sot, sidomos në dasma dhe në ditët e shënuara. Kjo nga një anë tregon se Shkodra ka valle dhe jo pak, por nga ana tjetër, kjo flet për njohje e gjithanshme të folklorit të kësaj treve nga ana e mbledhësit. Shumë të njohura si këngë valleje, janë: "Moj maranxhe, moj limue", "Broj një pëllumb i bardhë", "Broj një sokol që ishe msue".
Ja disa vargje të këtyrë teksteve, që i shoqëron nje melodi shumë e bukur:
Moj maranxhe, moj limue,
të kam dashtë edhe të due
..............................
Hajde dalim nga pazari
Vesh jelek me sumblla ari.

Zakonisht këto vargje këndohen nga grupe të përziera dasmorësh e krijojnë një atmosferë shumë të gëzueshme.

Shkodra është e njohur në fushën e humorit dhe të satirës. Ajo ruan tradita mjaft të pasura në këtë drejtim. Kanë mbetur të pavdekshëm emra të tillë humoristik, si: Osja i Falltores, Heti i Molla Sylës, Molla Sali Pata, e shumë të tjerë më vonë si Kolë Tivari.
Kjo fushë e krijmtarisë popullore e ka tërhequr mjaft vëmendjen e mbledhësit tonë të njohur. Por jo gjithë lënda që është mbledhur, është botuar. Është menduar që të botohet ajo që është më përfaqësuese dhe kjo është e drejtë, kështu lexuesi krijon një ide më të saktë për këto vlera.

Satira e mbledhur është mjaft kuptim plotë, kështu përmes bejtave dhe anekdotave, mendimi i zgjuar popullor ironizon dhe përqesh shumë vese e të meta, pa kursyer as regjimin në fuqi. E dukshme është vlera artistike e tyre, që gjejnë shprehje në ndërtimin me mprehtësi të situatave komike, tek figuracioni i pasur dhe fjalori i zgjedhur.

Ja disa vargje që qesendisin istitucionet shtetërore si bashkia:
Hupi krejt nji mehallë,
fajin e ka beledija.
Nuk dihet a janë gjallë,
se iu ka hi uji te shpija.
..............................
Jena ba tanë jeremi,
se ka ardhë fort jeta e keqe,
s'ka çka m'bajnë as shokët e mij,
se edhe ata janë ba teneqe.

E bukur është një anekdodë me titullin "Gazi gaz e qesha qeshë", që thuhet se është e humoristit Heti i Molla Sylës:
Shqipnija do t'përparojnë,
qep një pëllambë shkep nji pash,
der një ditë që do t'ë mbarojë,
..............................
Si do të bahet halli i jonë,
jam tu ra rrallë shehadet,
na ka ba mendja koronë,
tjetër gja goja s' na flet.

E mendoj se ndër më të goditurat është bejta për pushtetarët me titullin "Deri kur ma kësi hallit":
Prej kësi hallit kur do t'delet,
u banë njerëzit fukara,
kanë vue ujqit me ruejt delet,
der sa të mbesë vathi pa gja.

Për figurën e mbledhësit të njohur të krijimtarisë popullore, Kasem Taipi, më shumë ka filluar të bëhet fjalë në këto vitet e fundit, veçanërisht pas botimit pothuajse të plotë të veprës së tij më 1998. Por ai duhet të zerë vendin e merituar në historinë e folkloristikës shqiptare për kontributin e madh që ka dhënë në mbledhjen dhe botimin e krijimtarisë popullore të një treve folklorike të begatë, siç është Shkodra.

Nga Selami Tabaku

COMMENTS