Lahuta e Malcis - Tringa

tringa lahuta malcis gjergj fishta
Tý, o Zot, të kjoshim falë!
Tash, qi zû drita me dalë,
Prej Nokshiqit ç'po veton,
Peja e vogel fort gjimon:
Mark Milani po lufton!
Mark Milani - Mark Milica:
Po rreh "huta" edhè "novica"
Prej Nokshiqit lak e m'lak,
Kah Shqypnì e Karadak
Prap kan nisë me u lá sod n'gjak!

Se ky Marku, 'i trim i çartun,
Naten ushtrìn paska bartun
E na e qitka kahë Nokshiqi,
- Shkurres tue u pershkue si iriqi -
Mbasì besa 'i herë kje vû,
Dý ushtrit mos me u trazue,
Hylli i dritës per pa vezllue:
Edhè e derdhka staje-staje
Neper gryka e neper maje,
Prej kahë masandej mendote,
- Mbasi afati i besës t'marote -
M'shpinë m'i a lshuemun fulikare
N'at Sutjeskë ushtrìs shqyptare,
Ashtû befas: si prej s'epërit
Ndojherë orli i lshohet lepurit,
Kur n'ndoj driz t'a ketë soditë
Ndêjë harû; edhè me i qitë
Shqyptarët n'rreth, e si n'kariq
Bercakë edhè krapuliq,
Gjallë me dorë Marku me i zânë:
Nji me kthye n'shpi mos me lânë,
Qi me u thânë gjindes n'Shqypnì,
Se ç'kob bâni Mali i Zi
Mbi Shqyptaré, kur me furì
Aj pat msý Plavë e Gusi,
Mbasi dorë Krajlat e Mbreti
I ki'n dhânë, me i shtrue nen veti;
Me i u a vû "kapicen" m'krye,
Gjân e mallin me i u a rrmye.

Se Shqyptarët po i qet n'dorë gjallë
Mark Milani, kurrkund máll
Nuk e bâj, besa, ket fjalë:
Se me i qitë n'dorë s'i ká dalë
As vetë Mbretit të Stambollës,
Jo po i del sod Knjaz Nikollës,
Rreshkë per bukë e bâ sylah,
Priçet n'kambë e strugen m'krah!
Veç 'i frigë, po, i mjeri e kam,
Se ky Marku n'at rragam
Tash po e bân Nokshiqin dam,
Kû mbetë tjeterkush nuk ká,
Posë ndoj cull, do pleq e grá
Sa per t'ruejt shpìn - e bagtìn;
Tym per shpì pse marë burrnimi,
Mbasi u dha n'Nokshiq kushtrimi,
Se n'Sutjeskë shkjau kishte dalë,
Se Shkjaut vendin i a ki'n falë
N'at Berlin Krajl edhè Mbret,
- Shka â m'shtatë vjet - e m'shtatdhetë vjet,
Pushken n'dorë e zjarmin n'gjí -
Në Sutjeskë kan rrâ unjí,
Zot per t'dalun ksajé Shqypnì,
Qi gjithmonë hoq keq e zì,
Kah po e kisht' bota lakmi.
Se as ajo ushtrija e jonë,
Prej Sutjesket nisë mâ vonë,
Se u nis Marku e muer perpjetë,
N'at Nokshiq s'ká enè prispjetë,
Qi atý vendit zot me i dalë,
Edhè hovin me i u a ndalë
Çetave të Mark Milanit,
Kur të bâjë me u djergë prej planit
Si lavë ujqsh nper rribë t'murranit.
Jo qi tham un me mend t'mija,
Se edhè atý po t'ndollte ushtrija
E Shqypnìs, fort punë e vshtirë
Se Nokshiqi pshton pa u plirë,
- Shpijat djegë e gjâja rrmye -
Me nji Mark shqype mbi krye,
Qi m'i ká nja tetë taborre -
Tetë taborre - rrfé mizorre,
Derdhë nper mâje e strukë nder shkorre:
Njerz të lém, po, me armë në dorë,
Regjë në diell, cangllue në borë,
T'cillt per nen drrasë t'krahnorit
Kan per zêmer ka 'i gúr vorrit!
Atà veç me vrà, me pré,
Me rá plaçkë si ujku n'Shndré:
Me t'a rrmye, po, dhén nen kâmë:
Me t'lânë hû si hûnin n'lâmë;
Pse edhé i moçmi 'i fjalë kuvendi:
Lufton vendi - e jo Kelmendi.

Jo, po pra: paska kênë shkrue,
Zi Nokshiqi sod me psue -
Zi me psue - keq me u shkretnue;
Pse sa nisi n'qiellë me ague
Drita e bardhë e besës afati
I maroj, se ç't'i ndêj gati
Mark milani, mustakgjati,
Edhè ushtrìn me 'i zâ lugati
M'at Nokshiq ç't'a ká ndersye,
Hovin aj ç't'i a ká shperthye,
Per me vrá e per me pré,
Per me djegun gúr e dhé:
Fill n'Sutjeskë ata me dalë,
Shqyptarët per me i zânun gjallë,
Me u hjekë armët, keq me i shnderue,
Knjaz Nikollës rob me i a çue:
Knjaz Nikollës, po, ke Cetina;
E mandej aj vetë nder shkina,
- M'sŷ "kapicen" petull ndê,
Dredhë mustakun kacadrê,
Me u levdue - fort me u krenue,
Me zânë qiellë e me zânë dhé:
Se mâ trim se mue nuk ké,
Kah bjen dielli e hâna lé!

Si me krisme e me zhaurrimë,
Me rropame e bumbullimë
Shkputë nji rreshpe vetulls s'malit
Poshtë rrmores shamet zallit
Kshtû ushton gjama dês e planit,
Kah ushtrija e Mark Milanit
Mbi Nokshiq lshon me furì,
Vendit shkaperderdhë flaurì:
Si atá korbat nper ajri,
Kur, tue i pá n'kullosë nper arë,
T'ketë qitë m'ta ndoj pushkatár.
E sikúr njatà gjuetarë,
Me shumicë qi dalë per gjaje
Larg shoshoqit hallakatë
E tue krisë e tue hukatë,
Zagarët tue ndersye pá dá,
Per rreth vendin shkojn tue e lá,
Per me trêmë bishat - nper pisha,
Per me trêmë derrat - nper ferra
Edhè shokve, ngujue n'pritë,
Per shêj pushke m'shtek me u a qitë:
Malazezt kshtu krés s'Nokshiqit,
- Shpirtin ferrë si lkurë iriqit -
Tue vikatë - tue hallakatë,
Hinë me djegun tbana - e stana,
Me djegë shpì - e me djegë gjì,
Me thá vithnat me baktì,
Çaklat me plaçkitë nper shpì:
Ktû nji tî - atjè 'i kusî,
Kndej nji zhangë - andej nji opangë,
Tlyen e djathë - sheka t'pa rrathë,
Kallamoq, grunë e tagjì:
Atŷ-ktû tue vrá ndo 'i fmij
Rát në shtrojë, a ndonji plak,
Qi s'don gjân me lshue pa gjak:
Me u vrá don me Karadak,
Me 'i kubure t'pa kandak,
Njanit sŷ verbue, krejt mbetë!
Dyndet tymi rê perpjetë,
N'flakë e n'shkndija lkuqë rri shpati,
Mnderet m'kambë me t'u ngrî shtati!
Trêmë baktija mârrin malin,
Hikin gjindja mârrin zallin,
Ngasin grát neper rrmore,
Djepat m'shpînë e fmijn per dore:
T'mjerët e vocerr tue lotue,
Neper terr tue zânun m'thue,
Ço e rrxo, po, si ato rikat,
Kur bâjn hapin me shpejtue!
Randë me çakla ngarkue çikat,
T'gjatë çomagen n'dorë shterngue,
Shkojn tue u grahë, qyqet, bagtive,
Qi kan mujtë me u pshtuem urdive
T'Mark Milanit. - Qêjt e stanit
Para e mrapa me t'mdhej hapa
Shko e eja e gjân avit
- Njan avit - tjetren turit -
Reshi tufë, e mandej nzit
Me u ngrahë kamve, me hitatë,
Qêjt barì si e kan zanát:
Thue se 'imend edhé atà vetë
I'n tue e diejt, po, qêjt e shkretë,
Se po mûjt tý Shkjau perdhuni
Ndonji herë me t'zânë perfundi,
Aj t'vên m'zêmer gúr e krep,
Me gúr t'pushkës lkuren t'a rep:
T'a xjerrë shpirtin per gazep!
Atŷ-ktû ndoj plak i mbetun,
Bâ dyfish e m'shkop pështetun,
- Kaliboç ndoj kalamâ -
Shifet rrugës kah hecë tue fshâ,
Me nji ká a kál per lakut,
Brishtun kthetrash s'Karadakut.
Edhè tash e mbasandej
Prej nji fshati n'fshat pertej
Vrrasin grát, sa kurr kan n'krye:
Ah hik, dhé, se Shkjau ká msye!
E sikur, ndoj kalamâ
Tue kthye n'mbramjet n'shpì me gjâ,
Rrugës shkon lisat m'gur tue gjuejt
Mbrendë kû strukë t'jenë zogjt me bujtë,
Trêmshim zogjt prej lisash dalin,
E nji fushen, nji merr malin,
Neper muzg fershllojn me fletë:
Kshtû Nokshiqasit e shkretë,
Mbrendë nder shpija qillue fjetë,
Kúr nper mal zû Shkjau me djegë
Ka' ashtû gjinden ndîejn tue britë,
Koder m'koder tue gerthitë,
Rrezga-bjezga m'kambë janë çue,
- Mbathë e zbathë si kan qillue,
Gjân e gjallë edhé vû para -
Vrap nper prroska edhé nper ara
Marrë kan hiken drejt Sutjeskës,
Kah mendojn se terthuer bjeshkës
Kan me ndeshë mìushtri shqyptare,
Qi me i mprojtë prejt frotës barbare
T'Mark Milanit, zogut t'shkinës
Qi u rá befas per mbas shpinës.
Ngasin, vrrasin - e dihasin,
Njani tjetrin m'êmen thrrasin
Gjindes s'vet mos me u largue:
Me u grahë kamve, me shpejtue,
Hasmit Shkjá per t'mûjtë me i pshtue.

Kur, qe, Shkjau, si drita duel,
Bân e shef aj per kundruell,
Se si gjindja vû jânë n't'hikun,
Baktìsh vithnat si i ki'n shpikun,
Se ç't'i a nisë at herë me shtî
M'gjinde t'ngratë edhé m'bagtì,
Si me gjuejt shkerbé n'lisnì!
Ktû vra 'i plak, atjè nji fmì,
Ktej nji grue, pertej nji dhì:
Dikê dekë, dikê varrue:
Njan' lsho m'prroskë e tjetrin m'prrue:
Mendt e krés me t'u dermue!
Lshojn Shqyptarët bagtìn atëhera,
Hjedhin plaçkat neper ferra,
Edhè vrap hikin si era:
Njani shkorres - tjetri rrmores,
Kush i urë - e kush terthuer,
Pa kqyrë driz, pa kqyrun gúr,
Veç si t'pshtojn prej Shkjaut mizuer.
Se ç't'u dha brima - e ulurima!
Se ç't'u dha gjâma - e piskama!
Fmija vrrit - nanat gerthit;
Çikat kjáj - e nulet fshâj,
- Fshâj e kjáj pre' atij gazepit! -
Herë rri e struku mbas ndoj shkrepit,
Mbas ndoj stomit, mbas ndoj rrapit;
E prap lshou mandej n'pikë t'vrapit,
Shkapercè ledhe e gardhiqe,
Edhè zhduku neper rrmiqe,
Nper rreshpoja, kodra e brigje,
Pushkës s'Shkjaut veç si me i pshtue.
Turitë gjedhet e terbue,
Bishtin héll mbì shpinë shtangue,
Hidhen, ngasin, marrin shpatin,
Hingllojn mazat, shkrefin vrapin,
Marrin malin dhên e dhì:
E nji plûhen nper ajrì
Çohet njegull, qi, perzì
Me njat tym t'agushtë, të zí
Tbanash s'djeguna e mbì krye
Ndê, s'të lên me pá me sye:
Si na kurr me sŷ mos pashim,
Kahdo ardhshim, kahdo rashim!
Ke, qe, sod-ofshe! - me pá
Po na duhet, si nji Shkjá
Aj po mujtka me na vrá
Per shêj pushke, e flakadâ
Me na djegun trollin t'onë,
Me na i rrmye dhênt me kumonë;
Edhe shkinat e Cetinës
Plaçkat t'ona m'i a vû shpinës,
Porsi mushka, e lak më lak,
Me i qitë tej në Karadak:
E t'u tallë shoqe me shoqe,
- Ato mrûme Kollomoqe -
Me na shá, n'shpotë me na vû,
Njana tjeters t'i u levdue:
Se kaq shpija burri m'dogj;
Kaq Shqypatarë kso jete m'hoq:
S'ká mâ trim se njiky êm-shoq!

Por nji çudë un jam tue bâ,
Per njat shpì tej n'at shullâ,
- Mshilë dritsoret, dyert avitë -
Qi si rishtas dán goditë
E po rrika tym tue qitë,
Edhé m'paska 'i vathë per brî
Plot me dhên e plot me dhì,
Me 'i qên n'stel - uk i terbue:
Kál e gjedhe në katue:
Nji pendë qé lidhë krye per krye,
Bukuri me u pá me sye:
Nji pash brynat hânë ngerthye:
Nuk ká djerr - jo, as nuk ká qerr,
S'ká tevig qi mund t'i thejë:
Pesmdhetë qese blé në Pejë!
Prap, si 'i mot - ç'do tjeter mot,
Grunë n'hambár, kotecat plot,
Si mâ i miri m'Plavë e m'Hot.
Me gjithkta kush s'âsht t'u pá,
Poshtë perpjetë atŷ tue ngá,
As me çakla m'shpinë ngarkue
Per me hikë e per me i pshtue
Dhên e dhì, lopë edhè qé;
Sado qi tash shkina e shkjé
Asajë shpì fort na i janë qasë:
Shkjét me armë, shkinat me thasë,
E me strajca, kosha e zhaba,
Si zanát qi u ká lânë baba,
Me mbajtë cullt me gjâ të huej,
Dér t'u hecë kunglli mbi ujë.
- Porse kunglli, si po thonë,
Aj s'po hecte mbi ujë gjithmonë...

Veç, po, 'i vashë un jam tue pá -
Vashë të ré n'xhubletë të bardhë,
Me nji rubë rreth ballit ardhë
Qi mje m'vetlla m'i ká rá;
E derdhë flokët jashta shamìs,
Dalë më paska m'dér të shpìs,
Njanin brryl m'ballnik ngujue,
Ndêjka e kqyrka m'kâmë harû,
Si Nokshiqi rrin t'u kallë,
Plaçkë si bâhet gjâja e gjallë:
Si nper prroska, rrgallë e zallë
Jesin dekun grá e fmij
Per nen plume t'Malit t'Zi.
Por se prap kurrkund neshtrasha
Mue s'm'i dán, ka' e shof m'at derë,
Se ká menden me hikë vasha
E me u bá ajo me shokë tjerë,
Per t'pshtuem vetë edhè bagtija,
Pa t'cillat s'ká t'gjallë Malsija.
A thue, Zânë, mos kjoftë premtue! -
E ré vasha tue qillue,
Mos të ketë ajo gabue
Me ndoj Shkjá me u miqasue;
E prandej, n'uzdajë të mikut,
S'dahet shpìs as çarranikut
E harû m'rri pshtetë ke tbana?
Pse edhé t'mirë po e kisht' bâ nana:
Ardhun shtatit si "breshana",
Synin hýll, ballin si hana,
Dishka njethë si molla m'rrêm,
Si ajo lulja shperthye m'gêm:
Qi, dalë m'ká ashtû te dera,
Sikur bân me çilë prendvera;
Sikur bân dielli me dalë
Neper aha, brej e halë:
Kaq gjâ t'mirë Zoti e ká falë!

Mos e thuej, bre burrë, at fjalë!
Se per lila - e karajfila,
Per zymyla - e per bylbyla,
E per gurra - neper curra:
P'r ato hije - neper vrrije,
P'r ato flutra neper zalle:
Pasha Orë e Shtozovalle,
Pasha t'rijt e pasha veren,
Per sa bjeshkë e lule bleren,
Mâ fisnike 'i vashë s'e ké,
Kah ndritë hâna e dielli zé!
Se edhè ndollë, bre, ká shqyptare.
Fisit t'mirë, deret bujare:
Vetë e bija e Ulë Keqotës,
Kênë gjithmonë ky buka e botës:
N'zâ per pushkë, urtì e fjalë,
Lypë n'kuvend e pvetë n'Xhibál:
Koritë s'ká, jo, tatë e nanë
Sa kjenë gjallë e shpìrt pa dhânë,
Jo koritë kjo sod per s'dekuni
Tatë e nanë tue u kalbë në vorr!
Qi i kan lanun plang e shpì,
Tokë në mal e tokë në vrrî,
Vathin tok me dhên e dhì,
Si mâ i miri në Malsì.
Se as kend t'vetin Tringa s'm'ká
- Tringë m'i thonë, po, asaj bij malit -
Veç Tynzonë edhé nji vllá,
Njat Curr Ulen, pika e djalit,
- Po, me i prekun kryet më trá -
Qi ajo e don si sŷt e ballit:
E qi as fat me i qitë s'desht vedit,
Virgjineshë por ndêjë ká n'voter
T't'et, per t'pasun vllán per s'ngietit,
Qi m'i u bâ kjo nanë e moter.

Veç orzezë Tringa m'kisht lé,
Me i u dhimtë gurit e drunit;
Pse i vllaj vjet, tue u gjuejt me Shkjé
Atjè n' bjeshkë per punë t'hoqunit
Me dý plume kje varrue.
Edhè tash, qe, mbushet vjeta,
Se rri n'shtroje tue lingue,
Pa mujtë kurr me u çue m'kamë t'veta.
Natë e ditë motra tue fshâ,
S'kursen shtek as s'kursen pare:
I suell mjekët kû i'n kênë mâ n'zâ,
Blé melhême i ká edhé bare.
Por i vllaj mâ mirë nuk bâni,
Fill, i mjeri, âsht shtrî per dekë,
Edhè jerm flet me 'i gjymsë zâni:
Veç qi nisé s'ká enè me hjekë.
Marrë mendsh Tringa asì gazepi,
Natë e ditë i rri te kryet:
Si ajo nana fmijs ke djepi:
E as kurr, s'mjerës, s'i teren syet.
S'han, as s'pin, as fjalé nuk flet:
Sa per t'pritë miq e kumarë,
Ndonji shoqe çon e thrret;
Gjân raditë neper rrogtarë.
Por, kur drita atëherë tue gdhî,
Nisë ká Shkjau vendin me çartë,
Stane e tbana me i bâ hî,
Hikë kan shoqet e rrogtarët,
Vrap tue shkue nder shpija t'veta,
Gjindes s'vet per nget me u gjetë:
Edhè kshtû tash Tringa e shkreta
Qyqe n'shpì me t'vllán ká mbetë.

Mendsh si mârrë ishte per vllá,
M'kambë dikúr çohet e mjera,
Edhè del në dérë me pá,
Palè 'i herë se ç'isht' potera.
E kah qiellen shef n'tym mlue,
Kah shef zjarmin poshtë tue zbritë,
Edhè pushken ndîen tue vlue,
Shkjé e shkina shef tue u avitë:
Shef Nokshiqasit ke ngasin,
Rrege e prroska n'gjak t'u plirë:
Ndien si cullt e grát gerthasin,
S'epri Shkjau ka i gjuen pa mshirë,
Edhè atŷ me hikë i epet.
- Kamen zbathë e sido veshë -
Rrugë pa rrugë me kalue repet,
Me shokë t'vet ajo me u ndeshë.
Por nder mend qe po i bjen vllau:
Si un tash vllán vetun m'e lânë?!...
M'shtroje ràt me m'a pré Shkjau,
Pa mûjtë kush ndihmë m'i a dhânë?!
Edhè hovin ndalë e ká.
Por, kah zhduken fushës e shpatit
Vrap Nokshiqasit tue ngá,
Të perqethtë atŷ i bje shtatit;
Pse trûç para mendes s'sajë
Shtrohet kobi qi isht' tue e gjetun,
Edhé shef se mâ uzdajë
Në ket jetë per tê s'kisht' mbetun.
Shokët e vet kush hikë, kush dekë;
Zbritu s'epri shkjau mizuer;
Vllau i vetun n'shtrojë tue hjekë;
Qiella e naltë e toka gúr,
Kujë m'i u pshtetë?... kah me shpëtue?...
N'djersë të ftoftë i rîhet balli;
Per urë derës njân' brryll ngujue,
N'gjak lá i duken mali e zalli.
Don me kjá; me kjá nuk mundet:
Dishka fytin i a zû njak.
Per nen parsme zêmra i lkundet,
Prej trishtimit i pikë gjak.
Kahë t'i a majë?... shka të bâj, e mjera,
Kshtû lshue dore prej gjithkujë?
Zên e yhotë me vedi atëhera.
Un veç n'shkosha me u mbytë n'ujë!
Se Shkjau vllán tash po m'a mbytë,
- Drita e sŷt per dekë aj shtrî! -
Mue tash po m'i verbon t'dy sŷt,
Rob tue m'mârrun n'Mal të Zì:
Me turpnue, po, un nanë e tatë,
Nanë e tatë n'vorr me i koritë,
Me zî ftyren vllaut të ngratë,
Marre fisit un me i qitë!...
Po si mordja me m'harrue?!
Nanë e tatë tue u kalbë nen dhé!
Vllau, qe 'i vjetë, në shpì vorrue!
Qyqja moter rob nder shkjé,
Me bâ kryq kjo në tre vend,
Vedit me i a njitun shkinë,
N'gjûhë të huej me zânë kuvend,
Me sherbye n'Shkjá si robinë!
Si s'u shkputka 'i buzë prej malit,
Per nen vedi mue me m'zânë;
Si s'm'gjoi moti bjeshkës a zallit,
Me t'pshtue erzi, o e zeza nânë!

E qe tash andej pertej
Nper do aha e lisa t'mdhej
Zì nji tym nisë rê me u çue,
Po nisé flaka me vezllue,
Ndîhen shkjét si uq tue ulrue,
Tue vikatë - tue u hallakatë,
Fort tue u dhânë fort tue u perpjekë,
Kah i a hinë shpijat me djegë:
Edhe shkinat poshtë perpjetë
Nga nper zalle - e nper rrgalle,
Thirr shoshoqes lerë e m'lerë,
Tue u zgerdhi, tue bâ poterë:
Herë tue u shá e herë tue u tallë,
Kah po ndjekin gjân e gjallë,
Qi terbue hikin lak m'lak,
Per me i zânë e me i qitë n'lak
E me i nisë per Karadak,
Kû po hahej bukë e gjak.
Si ajo suta shoqesh dá
E m'blerim t'njethtë ajo rá,
Lshohet zhgjetë e turrshim futet
Mbrendë në breshtë, tue u dridhë prej tutet,
Kur gjuetari m'tê t'ketë shtî,
Per pa mûjtë por m'tokë m'e shtrî:
Njekshtû bredhë ká Tringa n'shpì
Zbé si qiri, buzet xî,
Kur ká pá zjarmin kundruell
E ká pá se Shkjau isht' hullë.

Hinë me turr, e pa diejt gjâ
N'at trishtim se ç'isht' tue bâ
Me shul deren ká merthye.
- Thue s'din Shkjau si m'e shperthye...
Qi kurrgjâ atij mâ per dore
Nuk i vjen, se dyer me thye,
Shpija e tbana me bâ rrmore -
E mrrudhë krahët e m'kambë shtangue,
Djerrun sŷt, t'perqethtë tue i shkue
Neper shtat e tue merdhitë,
Si t'isht' plajmi borë tue qitë,
Rrin harû mbrenda shpìs s'vet,
Porsi t'ishte nji shauret.
Veç, tue krisë zhurma e potera,
N'lak pertej, sŷt hera-hera
- Si hajnisht - i dredhë kah dera:
Sŷt i dredhë - e prap i bredhë
Para vedit me shpejtì,
Trêmshim tue i rrotullue np'r ajri,
Ka' ajo shef se e vetmja uzdajë
Me i pshtuem vllau e erzi i sajë,
Po ishin veç njato pak drrasa
T'breme krîjet e t'tanë plasa:
E qi as gjatë puna s'do t'vete,
E ato Shkjau do t'i shperthete!
Prej t'kobshmit trishtim qi ká,
N'shpì gjithshkafja i duket Shkjá;
Shkjá vargoni, e Shkjá "carani",
Koshi Shkjá, e Shkjá kazani,
Mark Milan çarku i duhanit:
Magja shkinë, e shekat shkina,
Shkina rraqet vjerrë nper kthina.
E si ngusht kúr gjindet nieri,
Ati i epet si pa hiri
Me thirrë: Nanë! kështû Tringës s'shkretë,
Pa kend nihmë, o Zot! n'ket jetë,
Mnderet goja rreshkë e idhnue,
Qyqe vetun n'shpì ngujue,
Me nji vllá fill tue marue
- Kaherë ftofë të mjerit kama! -
Atŷ n'mend po i bjen e ama;
Edhé i bâhet se po e shef,
Per urë voters zanë m'njan tef
- Shî kû ajo zakon dikúr
E kisht' pasë me ndêjun, kúr
Mazen m'zjarm me lugë perzite,
E qi Tringës, kur fmì enè i'te,
Aq fort anda pasë i a ki'te -
Edhè nisë disi m'i u njallë
N'shpìrt uzdaja, me i u kallë
Rrezja n'sŷ e mollza m'ftyrë,
E at urë votre m'nja tue kqyrë
Ah, moj nanë! po i thotë: kû jé?!...
As s'po shef se shkina e Shkjé
Po duen Currin me na pré?!
Por nana isht' tue kalbë nen dhé!
Kush s'i gjegjë, jo, Tringës s'shkretë,
Veç se i vllaj... me 'i gjamë të letë!
N'at gjamë zêmra i shkrifet n'váj!
E tue dnesë, lott tue i shkue rrkajë,
Harrue vedin edhé Shkján,
S'mendon tjeter veç se vllán:
Edhè shkon e i rri te kryet.
Puthi ballin, puthi syet:
Ftyren laja - n'lot si rrkaja -
Laja n'lot të sŷvet t'ballit!

Atŷ jermi po i del djalit,
E ka' ashtû ndien tue i pikue
Dishka ftyrës, rrin tue mendue
Se po isht' cirka tue pikue
E se jashtë isht' tue rá shì,
Me 'i zâ t'mârrët e si n'merzì
Vedmevedi thotë: Perzèt!
Mori shpija metshi shkret!
Urth e lmashk per rreth u mloshin!
Brevë e gjarpen n'jue u perftoshin!
Si kaq shpejt ju me pikue?!...
M'voter cirken me m'a lshue?!
Jo, mor vllá - motra i ká thânë -
Se ato cirka shiut nuk janë
Qi nper hatlla pikojn m'voter:
Por janë lott e s'ate moter!

At herë vllau, bâ dhé në ftyrë,
Sŷ per sŷ motren po e kqyrë,
- Me do sŷ krejt cangullue! -
E letë doren tue i a lmue,
Si n'kllapi i ká ligjirue:
Po ti, moter, pse me kjá?!
Zêmren dýsh pse me m'a dá,
Tash qi m'erdh shpirti me dalë,
Frŷma n'zêmer tue m'u ndalë?!
Po a lânë t'paskam me hjekë zì?
T'paskam lânë pa ngrânë, pa pì,
Veshë e mbathë edhè stolì
Jo si shoqet në Malsi?!
A se folë t'paskam un randë:
Persè ti 'i çikë e pa nanë:
Sa velë t'kênka i vetmi vllá,
Huj' per burrë, ndoshta, me t'rá?!

Motra doren m'ballë i a vên,
Amel fjalen ç'po i a kthen,
Pastênë vllaut t'i a strukun krahit:
Amanèt, moj njomza e ahit,
Po kû jé?... shka jé kah thue?...
Po a kaq jermi t'ká ngushtue?...
Se tý motra s't'u martue,
Per pa u kalbë ajo nen dhé!
Kurr mâ randë se sod folë s'm'ké!...
Tjeter tatë nuk kam as nanë:
Amanét, mos me m'pasë randë,
Per nji fjalë qi due me t'thânë!
Qýsh, mor vllá, qe, tash nji vjetë
Nuk t'u njom ky shtat i shkretë?!
Qysh s't'u mkam ky trup nji hera,
Sa me u çue me dalë ke dera?!
Si s't'u thá motra - e thafté vera!
E thaftë vera, si e ká thá! -
Po un qýsh shkoj me ndêjë rob n'Shkjá!

Vetllat Curri atý ká vrâ,
E si 'i herë mârrtas ká fshâ,
Po i thotë moters per nen zâ:
Po ti, Tringë, shka jé kah flet?
Rob në Shkjá tý shka po t'qet,
Na n'Nokshiq, Shkjau n'Karadak?...
S'të lshon fisi, jo, pa gjak,
Me t'robitë, me t'çue nder shkjé,
Edhé pse un t'kalbem nen dhé.

Motra, lott me rubë tue i fshî,
Ah, mor vllá! po i thoté n'dashtnì,
Ndoshta jermi s't'lên me ndî
Si vlon pushka n'mal e n'vrrî:
Se sod Shkjau n'Nokshiq ka hî.
Ku po bân t'madhe kerdì,
Shpija e stane tue i bâ hì,
Tue plaçkitun dhên e dhì,
Tue vrá pleq, e grá, e fmì!

N'at fjalë Curri se ç'asht xî,
E me 'i zâ me t'zi me u ndî,
Po i thotë moters si n'kllapì:
Paska hi, thue Shkjau n'Malsi? -
- Po n'Nokshiq, po i thotë e motra
E shî tash zbriti nder kodra,
Kû po djegë aj gúr e dhé!

Atŷ Curri se ç'âsht zbé!
Kthelltë nji herë se ç'ká gjimue!
Per rrshit "hutës" sŷt i a ká lshue,
Tash nji vjetë n'kûj ajo vjerrë!
Edhè sŷt nisin m'i u errë,
Fija e mendes nisë m'i u djerrë:
Po zên fryma me i u ndalé,
Sa me t'zi m'i u ndîe kto fjalë:
Zot, mâ zi se njekshtû a ká?...
Ndore t'ande paça rá!
E sjellë marë, shtrîhet per dekë,
Edhé nisë ká atŷ me hjekë.
Triîga qirin shpejt e kallë,
E xi n'ftyrë, bâ karabojé,
Mêrr e i bân me tê kryq m'ballé.
Tue thirrë Krisht e tue thirrë Zojë,
Dér qi i vllaj per t'mbramen heré
Hoq e u dá kso jete s'mjerë.
Ç'po bân Tringa e mjerë t'u lvyrë
Rrokë ká vllán e ftyrë per ftyrë
Puth e kjáj - e me lot láj;
Dnes e fshâj - e shkrifu n'váj:
Dhimet zêmra ka'i pelset,
Per at kob të zì qi e gjet!

Por, tue kjá - tue dnesë mbì vllá,
Nisë me vedi me mendue,
Se vllau petkash duhej ndrrue,
Se në vorr aj duhej çue,
Nanë e tatë kû i'n kênë vorrue.
Veç se prap ajo u mendueka:
Mirë se vllau petkash u ndrrueka,
Por si i bâhej me e shtî n'dhé,
Jashta Shkjau tue djegë, tue pré,
Shokët kush mbetë - kush hikë e tretë,
Vetun qyqe un në ket jetë?...
E lên vaj'n e mâ nuk kján:
Veç harû tash kqyrë të vllán,
Tash kqyrë hatllat - tash kqyrë çaklat
Para e mbrapa, e tej n'odë tjeter
Ndoj figure a 'i plis të vjeter,
Kurrkund syn' ajo pa e ndalë:
Herë, harû e ashtû pa fjalë,
Soditë oden fund e maje,
Thue po ká kund farë uzdaje,
Se po âsht kush qi me i nihmue.
Por gjithshkafja n'odë rri shue:
Hije deket e ká mlue,
Si nji vorr të kisht' qillue.
Nisë atŷ ajo me u frigue
N'at vetmì, e me mendue
Shka per t'dekun kish' pasë ndie
Tue kuvendë, sa kisht' kênë fmij,
Edhè 'i djersë e ftoftë e mlon.
M'voter flaka kah fershllon,
Kah ndien ûnen m'zjarm tue çijzë,
Neper hatlla mîjt tue lvizë,
Të perqethtë asa'i shkon shtatit,
Edhè shpinen mâ per s'ngiatit
Murit t'vrashtë i a njeshë. Kahera
Âsht tue u matë me u çue e mjera,
Me dalë n'âne - kû zanát
Âsht n'Malsi me banue grát -
Per me zjerrë petkat e t'vllát;
Por me u çue nuk âsht tue mûjtë:
Dishká dron vendit me luejt.
Shkrumue buzësh e rinue në ftyrë,
Dér t'vllán âsht tue drashtë m'e kqyrë.
Harrue ká - Nokshiq e Shkjá,
Shpijat djegë, vendin n'gjak lá:
Keq rrethuem e ká mjerimi,
Kaq hypë tmera e hypë trishtimi!

Kúr, qe, 'i vigem ndien perjashta
Nji çetë shkjé po mlidhte kashta,
Per me i dhânun zjarm njâjë shpije
Pak pertej, nalt te nji hije.
Ndìen at vigme e flakron m'kâmë.
Friget tue rrapllue me dhâmë,
Edhè futet n'ane tjeter,
Kû po kishte 'i kashû t'vjeter,
E mbì trén nalt n'hatlla t'epra
Nji gallushter, çilë nper qepra,
Aq të vogel, n'cilla t'mdhá
Me t'zì nieri mbrendë me u pá:
E fluturim ajo tue ngá,
Mbas kashûnit shkon me hî,
Kin' me u strukun per rranzë tì,
Kin' po pshton prej Malit t'Zì:
Qi nper flakë e tym të zì
Mî as bunger pa gjetë s'lîte,
Jo se mâ njerzit s'po i gjîte,
Qi nper shpì mund t'strukte ezgjeti.
Por, enè pa u ulë, me veti
Zên e thotë: Pásh t'Lumin Zot,
Persè t'mshifem këtû kot?!
Ç'm'duhet jeta sod me sod?!
Nanë e tatë tue u kalbë nen dhé
Vllau i vetem dekë mbì dhé:
Ç'm'duhet jeta kish t'a diej?!...
A veç sa per t'shkuem n'Mal t'Zì,
Faqe t'zezë vedit me i shkrue,
Fis, e giûhë, e Fé me ndrrue,
Nanë e tatë un me marrue:
Me i xî ftyren vllaut të dekun
Me njiherë porsa ká hjekun?!
Jo, per Zotin! - lavdi Zotit! -
Se mâ Tringa per mbas sodit
Gjallë a 'i ças s'do ajo me kênë.
Por, persé p'r 'i nieri t'kshtênë
Me mbytë vedin s'e ep Feja,
Vetë do t'dal, po - gjofti rrfeja! -
Ballë per ballë me u gjuejt me Shkjá,
Perdhûni m'e bâ me m'vrá:
Mue me m'vrá, po, n'gjak me m'lá:
Por jo kurr në Karadak!
Veç këtu, shî per nen prak
Të derës s'eme. Jam bi malit:
S'báj un marre per s'të gjallit!
Zot, mishrirë të keshë per mue,
Per shka vetë mund t'kém gabue
Në ket jetë, hiri a pa hiri
Shtatë herë n'ditë kû fye edhè i miri!
Ti edhè m'ep forcë e fuqì,
T'mos t'i lâ vedit korì.
Se un t'rijt t'êm nuk po e bâj flì,
Per t'm'dalë kanga n'Male t'Mdhá;
Por per erz, per Fé, per vllá,
Dekë mbì dhé qi mbetun m'ká,
Me m'i a pré kryet shkjau per s'dekuni,
Mal e fis me na i koritë!
Deh! Ti doren me m'a njitë
Në ket t'mbramen per mue ditë:
E mos lên, jo, gjallë me m'qitë
Shkjau në dorë! - E fill n'odë t'burravet
Flakron Tringa, i vllaj per s'dekuni
Kû ishte shtrî, e "huten" s'eperi
Hjekë prej kûj't per nen sergjì:
Mbrendë fyshekun i a ká shtî:
Kater tjerë i qet m'njan' brî;
Per nen rryp njeshun per ì:
U ep flokve nen shamî:
Edhè para se me dalë,
- "Huten" n'dorë, bâ giûnin palë -
Asht ulë, vllán ká puthë në ballë,
Kû po merr e i thotë me mâll:
Fort mos m'u merzit, mor' vllá!
Pse, kùr t'nisë dielli me rá,
Tash po vjen Tringa me t'pá:
Me ndêjë bashké moter e vllá:
Prej shoshojt mâ kurr me u dá!
Edhé vasha m'kâmë âsht çue,
Ndihmo, Zot! Shêjti Shna Ndue!
Vetë me vedi thotë nji hera,
E msŷn turr drejt e kah dera.
Sa me huj deren ká hapë!
Se aspak vasha nuk m'â zmbrapë!
Por sŷn zjarm, vetllat ngerthye,
Dredhun ruben urë me sye:
Si selvija shtatit ngrefë,
N'mes t'oborrit i a ká befë,
Per mbas ìjet "huten" mshefë.

Kur qe, se njaj Gjur Kokoti,
- Si me e hûmë qi kisht' nisë Zoti -
Ûnen n'dorë tanë tym e shkndija,
Dirgjet shpatit si duhija,
Tue marrë shtekun me t'mdhej hapa,
Me dy t'Vasoviqas mbrapa,
E mâ larg prap me ndoj shkinë,
Per t'ngarkue ato plaçkat m'shpiné,
Ká msŷ shpìn m'i a djegë Curr Ulës.
Gjuri, menden maje ksulës,
Para shokësh pak ká shtekue,
M'sŷ "kapicen" petullue,
Dollamës polin m'brez ngujue,
Vjerrë "novicen" per nen krah,
Kthellté taganin rrasë n'sylah:
E si 'i bishë dalun prej gurit,
Kur t'a lodhë plajmi me borë,
I âsht avitun shpìs së Currit,
Sa hjedhë nieri 'i peshë mbi doré,
Prej kah Tringen aj ká pá
M'kamë n'oborr ndêjë para shpìs:
Si ajo Zana e bjeshkve t'mdhá,
Si aj flamuri n'ballë t'ushtrìs:
Edhè hapin e ká ndalë,
Kû, habité, po thotë kadalë:
Vall, a âsht Ora e Dormitorit?
A por Zana e Vizitorit,
Ulë e Mira m'kto zabele,
Per me gjetë ndoj ród sherbele
A ndoj shpendme gjatë luginës:
Se nji vashé mâ t'mirë s'e shef,
Pasha Sh'Pjetrin e Cetinës!
Me i rá botës ti tef e m'tef.
Tash po e marr e e çoj n'Mal t'Zì
Si ré nanës t'm'i ndihmojë n'shpì,
Edhé qêni, i biri i qênit,
Thekë ká hapin atij vendit,
Drejt kahë Tringa tue sulmue.
Por, kur bâ ká me i u afrue,
Sa shpejt Tringa 'i hap po kthen!
Sa shpejt "huten" po e merthen!
M'parsme Shkjaut se ç'po i a vên!
- Hiqi gisht, bre bujareshë!
Se 'imend kênke 'i bì prej fisit!
Bjeri shkjaut, eh sokoleshë,
Mu në parsme per mjedisit!
E t'a diej Knjazi n'Cetinë,
Se edhé n'qitët Shqyptarët aj fare,
Pasha Zotin, n'Shqypnì s'hînë,
Dér t'jét gjallë ndoj bì shqyptare,
Qi per erz, e Besë, e Atdhé
Kto edhé diskan si me lé. -
Edhè "huta" po ban "bam"!
N'kokerr t'shpinës bjen Gjuri m'shkam:
I âsht derdhë mulla nper rragam,
- Pshesha n'ujë, 'dhè atá haram -
Çika vendit por s'po lot.
Sŷnin kokerr - flakë e agzot,
N'krisme t'pushkés kah shokët e Gjurit
Shef se vrap i'n vû atij gurit,
Sa me turr qi i a ká hjeké
"Hutës" fyshekun; veç tue u rrekë
T'dytin mbrendë ajo m'i a qitë,
Vasil Ndreka, nji uk malit,
M'të "novicen" terezitë,
E i a njet shî n'lule t'ballit,
Dekun m'tokë bjen Tringa e mjera
Shta'n n'oborr e kryet te dera,
Mollza e faqes krejt n'gjak lá!
Edhè dielli dheut i rá.
Por gjallë Tringa Shkjaut n'dorë s'rá!

COMMENTS