Shkodra në shek. XIV-XV: Lidhjet tregtare me trevat e tjera

Kalaja Shkoder
Shkodra, qytet i famshëm i kohës së mesme, si e cilëson Milan Shufflaj, para periudhës së pushtimit shkatërrues osman, lulëzoi krahas Durrësit, Vlorës, Ulqinit, Tivarit, Prizrenit dhe mjaft qyteteve të tjera të trevave shqiptare, duke u bërë në vitet 60-80 të shekullit XIV qendra më e rëndësishme ekonomike e trevës shqiptare në pjesën veriore. Qendra e rëndësishme në shekuj, e rrethuar nga një trevë e pasur dhe e begatë, me një pozitë gjeografike shumë të favorshme për zhvillimin ekomomik, kështjellë me një pozicion shtrategjiko-ushtarak shumë të përshtatshëm në të dy formacionet ekomomiko-shoqërore: në rendin skllavopronar dhe në atë feudal; nyje e vazhdueshme komunikacioni tokësor dhe ujor, duke u lidhur nëpërmjet lumit të Bunës me detin; nëpërmjet liqenit në krahinat e brendshme veriore dhe nëpërmjet rrugëve tokësore në krahinat e tjera verilindore dhe jugore; në një nivel të mirë zhvillimi ekonomik dhe në vazhdimësi edhe në fusha të tjera, e solli historia Shkodrën deri në shekujt XIV-XV, etapë e lulëzimit të marrëdhënieve feudale. Procesi i zhvillimit në të gjitha fushat dhe gjithnjë në rritje në këtë vijë kohore, ka edhe zbatica të përkohshme të shkaktuara nga rrethana politike të disfavorshme, të jashtme në radhë të parë, por edhe të brendshme. Megjithatë Shkodra e ka ruajtur pothuajse të pandryshuar deri në shek. XV një tipar, qënien e saj si qendër ekonomike në radhë të parë, por edhe si qendër me rëndësi të madhe politike për Shqipërinë e veriut.

Lulëzimin e parë të madh të saj e njohu në periudhën antike pararomake, si kryeqendër e shtetit Ilir në fazën e tij më të zhvilluar. Ky lulëzim i kësaj etape, si dhe një seri rrethanash të tjera, e bënë Shkodrën që dhe mbas pushtimit romak të mbetet kryeqendër, tani e provincës së Prevaletanies.

Mbas ndarjes së Perandorisë Romake, Shkodra, u përfshi në përbërjen e Perandorisë Bizantine, si trevë periferike e saj.

Ajo erdhi në mesjetën e hershme në shekujt V-X me toponimin e saj Ilir, me pothuajse të njëjtën pozitë topografike, me të njëjtën kështjellë të famshme nga ana strategjike ushtarake.

Ndonëse dokumentat e shkruara janë të varfëra, duke operuar me të si dhe me të dhëna nga fusha të tjera, mund të thuhet se Shkodra me hiderlandin e saj, mbas goditjes që pati nga pushtimi romak e në veçanti nga faktorët e disfavorshëm që shkaktuan dyndjet barbare, e rimori vehten. Zhvillimi social-ekonomik e kulturor, ndonëse me rritje të ngadalshme, eci vazhdimisht përpara.

Rifunksionimi i rrugëve të vjetra tregtare, që e lidhnin Shkodrën me krahinat veriore, lindore dhe jugore të trevës Ilire, funksionimi i tyre, riparimi dhe forcimi me stacione ndërmjetëse të mbrojtura nga kështjella të vogla.

Gjatë sundimit romak, lundrimi nëpër Bunë dhe vazhdimi i saj si rrugë tregtare, lulëzimi i Shirqit (Sergut) si skelë e Shkodrës më periudhën e vonë antike e mbi të gjitha për mendimin tonë, lindja e qëndrave të reja të vogla urbane rreth shekujve VI-IX si: Drishti, Balësi, Sapa, Sarda, Shasi etj. dhe gjallërimi i qyteteve të vjetra Ilire: Lezha, Tivari, Ulqini, etj., të cilat në mënyrë rrethore vendoseshin jo shumë larg Shkodrës, janë dëshmi të zhvillimit të forcave prodhuese në këtë trevë të Ilirisë jugore në etapën e mesjetës së hershme. Ekzistenca e një vargu të shumtë qendrash urbane në këta shekuj, i dhanë shkas shkëmbimit dhe forcimit të marrëdhënieve të brendshme ekonomike. Shkodra mori pamjen e një qyteti tipik mesjetar me çitadelën e tij të fortifikuar dhe varoshin. Lagjja e vjetër romake e vendosur në rrezen jugore të kodrës së fortesës, ishte e rrethuar me mure që u rindërtuan dhe u përforcuan në kohën e Justinianit. Qyteti njihte një organizim të brendshëm, kishte milicinë e vet qytetare, me flamurin e vet origjinal, në fushën e të cilit spikati muri i qytetit. Kjo shenjë do të zërë vend më vonë në vulën e qytetit, duke u bërë simbol i stemës së ardhshme të qytetit. Pa mohuar interesat ekonomike që treguan romakët apo bizantinët për këtë trevë, faktori themelor dhe përcaktues i progresit ekonomik në këto periudha, qe pa dyshim ekzistenca e një substrati ekonomiko-kulturor ilir, që kishte fituar qëndrueshmëri në shekuj në etapën e zhvillimit dhe të lulëzimit të shtetit skllavopronar, i cili në kushtet e reja të rendit feudal, u bë bazë e progreseve të reja ekonomike dhe e ritmeve të shpejta të zhvillimit të tyre.

Që nga shekulli i XIII, për afro 150 vjet Shkodra u përfshi në shtetin serb të Nemanjanëve, duke qenë në ndonjë periudhë dhe kryeqendër e tij. Procesi i zhvillimit të mëtejshëm ekonomiko-shoqëror nuk u ndërpre, megjithë piksynimet politike, kolonizuese e serbizuese që donte të arrinte shteti serb në këto treva shqiptare. Dëshmi për këtë është edhe shtrirja që merr qyteti duke krijuar lagje të reja që quhen të jashtme, borgo të pambrojtura, që filluan të marrin rëndësi të veçantë. Në zonën e përmendur nën Skandar thekson Shufflaj në breg të Drinazit, gjindet lagjja e bukur, plot pallate e oborrit të mbretërve serbë, seli më vonë e Balshajve, e cila deri në fillim të shekullit XV është quajtur "la corte dell'imperator".

Shkodra dhe treva e saj gjatë kësaj periudhe lidhjet e tyre ekonomike i mbajnë kryesisht në këtë shtet. Megjithëse në trojet shqiptare u vendosën mjaft kolonistë serbë, si të gjithë pushtuesit paraardhës edhe këta nuk i realizuan dot ato qëllime që i kishin vënë vehtes, kolonizimin e vazhdueshëm dhe çkombtarizimin e trevave shqiptare.

Në këtë shkallë zhvillimi të jetës ekonomike, krahas fuqizimit dhe rritjes së qyteteve, erdhi edhe forcimi ekonomik i klasës feudale, e cila në kushtet e ekzistencës së perandorisë serbe të Stefan Dushanit gjendej në pozita vasaliteti. Me krizën dhe shkatërrimin e kësaj perandorie, feudalët shqiptarë, si Balshajt, Dukagjinët, Shpanët, Dushmanët etj. të fuqizuar me kohë ekonomikisht, e ndienë vehten të fortë për të krijuar principatat e tyre të pavarura, duke futur nën mvartësinë e tyre dhe qendrat qytetare. Kështu Shkodra u bë kryeqendër e principatës më të madhe feudale së dinastisë së Balshajve, duke arritur në vitet 60-80 të shekullit XIV, kulmin e zhvillimit të saj dhe si një nga qendrat më të mëdha zejtare e tregtare të trevave të Shqipërisë. Kjo principatë që u shtri në Berat, Vlorë dhe Himarë, nuk arriti dot të realizojë qoftë dhe bashkëkohësisht centralizimin e plotë politik për një seri faktorësh të brendshëm dhe të jashtëm.

Qyteti i Shkodrës, në këtë periudhë, arrinë shtrirjen më të madhe urbane në krahsim me të gjitha periudhat e tjera paraardhëse. Rritja e numërit të popullsisë dhe i ndërtimeve sjellin zgjerimin në shtrirje të vetë qytetit. Krahas ndërtesave të qytetarëve, fillojnë të zënë vend qëndror ndërtesat me karakter publik. Në kushtet e një hapësire të kufizuar nga muret mbrojtëse të qytetit dhe Kështjellës, shtëpitë vendosen shumë afër njëra tjetrës deri lart pranë kalasë duke u mbështetur në murin rrethues të saj. Qyteti përshkohet në këtë kohë nga tri rrugë kryesore; rruga publike, rruga e përbashkët dhe rruga e bashkisë. Ai kishte dhe sheshin e vet.

Një rëndësi e veçantë iu vu kështjellës së qytetit. Ajo u rindërtua plotësisht në kohën e sundimit venecian. Muri i saj rrethues u përforcua me 8 pirgje në formë ovale, 3 në veri, 4 në lindje dhe 1 në jug, dhe hendekun e barbakanit.

Qyteti kishte tregun e vet dhe statutin, në të cilin paracaktoheshin rregullat urbane të ndërtimit, higjenizimit etj. Në territorin e qytetit u përfshinë edhe disa fshatra të afërt, kryesisht mendojmë në pjesën lindore të cilët, shndërrohen në lagje periferike të tij, duke formuar kështu "la citta borgo", qytet-fshat. I gjithë territori i qytetit ishte i rrethuar nga tri anë nga ujërat: liqeni dhe lumi i Kirit në veri dhe verilindje, lumi i Drinit në jug dhe lumi i Bunës në perëndim. Vetëm pjesërisht pjesa lindore kufizohej me tokë.

Zona qytetare e rrethuar me mure ka pasur hyrjet e veta. Të gjitha shpenzimet që nevojiteshin për mirëmbajtjen e qytetit, sidomos për fortifikimin e tij, nxirreshin nga të ardhurat doganore.

Rreth e rrotull qytetit shtriheshin zonat tokësore e qytetarëve. Tokat pranë qytetit kanë qenë kryesisht të specializuara në kulturat bujqësore, si: kopshte, vreshta, ullishte, etj.

Ndryshimet demografike që ndodhen nën këtë etapë dhe mbi këtë bazë, shtrirja dhe rritja e qytetit, janë rezultat i procesit të thellimit të diferencimit shoqëror të banorëve të kësaj treve. Fshati, ku ishin të vendosura plotësisht marrëdhëniet feudale, filloi të luajë një rol gjithnjë e më të rëndësishëm në forcimin dhe zhvillimin e shkëmbimit me tregun e qytetit.

Transport ne lumin Buna, Shkoder
Tregu i Shkodrës me produktet e shkëmbimit që realizonte brenda trevës së vet, i dha shkas zhvillimit të tregëtisë dhe përtej kësaj treve, dhe treva të tjera shqipëtare brenda vendit dhe jashtë nëpërmjet Adriatikut apo rrugëve tokësore. Sasitë e mëdha të grurit, melit, verës, peshkut të ndryshëm, lëndës drusore e të tjera prodhime, ishin në bazë të këtij shërbimi. Në kushtet e ekzistencës së plotë të marrëdhënieve feudale dhe të lulëzimit të tyre, interesat e dinastive feudale i lidhën gjithnjë e më shumë me qytetet të cilat reciprokisht duke siguruar mbështetjen e tyre, përpiqeshin të fitonin qetësinë dhe sigurinë në veprimtarinë e tyre. Influenca e feudalëve të mëdhenj mbi qytetet shihet dhe në vulat e qyteteve, ku vërehen shtesa të elementeve të stemave feudale.

Ky fuqizim i klasës feudale vendase nuk qe në rastësi. Krijimi i dinastive feudale shqiptare qe rezultati i proceseve të mëdha ekonomiko-shoqërore të brendshme që ndodhin në këta shekuj, i nivelit të lartë që arritën zhvillimi i forcave prodhuese, që sollën si pasojë thellimin e diferencimit social të popullsisë. Dinastitë feudale shqiptare, u bënë faktor i rëndësishëm për zhvillimin e ngjarjeve të brendshme, i tendencës për unitetin territorial të tokave shqiptare, fenomen i shfaqur që në shekullin XII.

Lulëzimi i marrëdhënieve feudale në shekujt XIV-XV, solli si pasojë jo vetëm fuqizimin e klasës feudale vendase së bashku me kontradiktat e tyre, por dhe një interesim më të madh nga monarkitë feudale të Ballkanit dhe Evropës për të vendosur lidhje tregëtare, apo futjen e këtyre trevave nën mvartësinë e tyre. Të dy këto tipare në fushën e jetës politike i ndeshëm të gërshetuara edhe në trevën e Shkodrës. Kështu në vitet 60-80 të shekullit XIV, kur në krye të trevës së Shkodrës është një nga dinastitë feudale shqiptare nga më të fuqishmet, ajo e Balshajve, e cila bëhet vazhduese e këtyre nismave të klasave feudale shqiptare paraardhëse të zonës së Shqipërisë së mesme dhe të jugut për një centralizim politik të trevave shqiptare, ky piksynim gjen zgjidhje të pjesëshme në shtrirje dhe të përkohëshme në kohë, si rezultat i veprimit të këtyre faktorëve. Nga kjo situatë përfitoi republika e Venedikut, një nga shtetet feudale më të zhvilluara, lakmitë e së cilës për këto treva ishin të njohura, të paktën që nga shekulli XI.

Tendenca objektive më thelbësore që shfaqet në këtë periudhë të gjysmës së dytë të shek. XIV, ajo për formimin e një shteti feudal të centralizuar (tendencë kjo e njëkohshme dhe me vende të tjera europiane) mbi bazën e konflikteve midis principatave feudale shqiptare nuk pati sukses. Një influecë të madhe në mos realizimin e këtij objektivi ushtroi Republika e Venedikut.

Në periudhën e pushtimit venecian, gjatë shekullit XV deri në pushtimin turk, Shkodra nuk e ndërpreu procesin e zhvillimit ekonomik, por gjithçka duhet të bëhej nën kontrollin venecian. Qyteti merr tiparet e plota të një qyteti komunë. Në juridiksionin e saj përfshihen fshatra, pyje, ara, livadhe, pemishte, ullishte dhe vreshta. Territori i Shkodrës arrinte nga bregu i detit midis derdhjes së Bunës e Drinit deri në fshatin Tuz afër Podgoricës, ku përmenden rreth 114 fshatra të shtrira në dy distrikte: 38 në distriktin e sipërm dhe 76 në të poshtëmin.

Në shekujt XIII-XV që përbëjnë pikën më të lartë ku arrijnë marrëdhëniet feudale në këtë trevë, Shkodra shndërrohet në një qendër nga më të rëndësishmet e prodhimit zejtar dhe e shkëmbimit të mallrave. Dokumetacioni historik i kohës hedh dritë për zejet e shumta që ushtroheshin në këtë qytet. Një zhvillim të madh mori punimi i metalit. Ari dhe argjendi, ndonëse nuk ka dokumentacion që të shprehë se nga sigurohej si lëndë e parë: brenda trevës apo vinte nga treva të tjera, punohej me shumë shije e mjeshtri të lartë nga argjendarët shkodranë, që prodhonin sende luksi. Hekuri punohej nga kovaçët që prodhonin vegla bujqësore: shetër, plugje, etj. por dhe gozhdë, këmbana etj. Punohej mirë dhe plumbi, i cili sillej nga brendësia e Ballkanit. Qytetet e Shqipërisë veriore, veçanërisht Shkodra përmenden dhe për punishtet e prerjes së monedhave. Si dëshmon M.Shufflaj premja e monedhave në Shkodër dhe në qytetet e tjera të Shqipërisë Veriore, u bë simbas shembullit të kohës antike. Monedhat e prera kanë qenë prej sermi dhe bronxi. Në periudhën e sundimit të Kostandinit në Shkodër u prenë pesë tipe paresh sermi. Shkodra, Drishti e Svaçi kanë bërë dhe prerjet e tyre autonome të monedhave prej bronxi. Në periudhën e sundimit të Balshajve, u bënë në Shkodër prerje të veçanta monedhash me emrat e sundimtarëve të kësaj dinastie feudale. Kështu gjatë sundimit të Gjergjit të II të Strazimirit, janë prerë 20 tipe monedhash. Edhe gjatë periudhës së sundimit venecian vazhdoi në Shkodër prerja e monedhave.

Përdorimi i parave me një vazhdimësi pothuajse të pandërprerë dhe prerja e tyre në vend janë dëshmi për shkallën e lartë të zhvillimit të marrëdhënieve ekonomike dhe të shkëmbimit që realizoheshin në qytetin e Shkodrës dhe në trevat e saj, veçanërisht në shekujt XIV-XV. Ashtu siç dëshmon edhe kadastri venecian, marrëdhëniet monetare kishin depërtuar plotësisht në jetën ekonomike të fshatit. Vetë shlyerja e detyrimeve edhe në të holla është dëshmi e këtij procesi, i njëkohshëm ky fenomen dhe në shtete të Evropës me marrëdhënie feudale të zhvilluara, që bëhet bazë në shekujt e ardhshëm në këto shtete për procese të tjera të mëdha; ndërsa në kushtet e vendit tonë për arsye të pushtimit turk, këto procese u ndërprenë duke e hedhur prapa zhvillimin disa shekuj.

Teknika e lartë në prerjen e monedhave dhe sasia e madhe e tyre e kane bazën tek tradita e lashtë dhe tek vazhdimësia e këtij profesioni.

Degë tjetër e rëdësishme e prodhimit zejtar në shekujt XIV-XV në Shkodër ishte dhe ajo e punimit të lëkurës. Dukuri kryesore në këtë degë është kufizimi i eksportit të lëkurave të lopës, dhenve, dhive etj. Kjo mendojmë se u shkaktua si rezultat i përpunimit në vend të tyre. Në industrinë e punimit të këtij artikulli morën zhvillim disa zeje si: punishtet e regjieve të lëkurëve (tabakëve) dhe mbas këtij procesi, punimi i saj nga këpucarë, opingarë, gëzoftarë e saraçë, të cilët prodhonin mallra kryesisht për të plotësuar nevojat e vendit, por edhe për eksport.

Shkodra përmendet dhe për industrinë tekstile. Mbizotëronte kryesisht prodhimi i pëlhurës prej lini e kerpi dhe i cohrave të leshta. Tërësia e këtyre prodhimeve përdoreshin për konfeksione, mbulesa kuajsh dhe zbukurime të brendshme. Në bazë të disa burimeve që i përkasin antikitetit të vonë dëshmohet se punimi i leshit dhe i shajakut ka qenë një traditë e vjetër. Rrjedhimisht përhapja dhe zhvillimi i kësaj zeje në mesjetë e ka bazën e vet tek tradita e vjetër, por e ngritur kjo mbi një bazë të re më të avancuar. Këtë e dëshmon përhapja e gjërë e qeleshes dhe e shajakut në veshjet popullore dhe eksportimi në sasi të konsiderueshme i shajakut.

Zeja tjetër e rëndësishme në prodhimin e pëlhurave ishte dhe ajo e mëndafshit. Prodhimi i mëndafshit, si lëndë e parë, ka zënë një vend të rëndësishëm në kuadrin e përgjithshëm të prodhimit shoqëror në Shqipërinë e veriut, në shekujt XIV-XV.

Që në mesjetën e hershme në Perandorinë Bizantine në shekujt VI-VIII ishte mjaft e përhapur zeja e punimit me thurje. Gëlçiç (József/Giuseppe Gelcich) shkruan se në mesjetë në brigjet lindore të Adriatikut punimi i mëndafshit ishte në lulëzim, ndërsa në perëndim ishte në hapat e para. Hapat e para të filaturës së mëndafshit në Venedik lidhen me shekujt X-XI ndërsa lulëzimin e vet kjo degë e ka në shekujt XIII-XIV. Duke qenë se trevat shqiptare ndodheshin në rrugët e krahinat midis lindjes dhe perëndimit, ka të ngjarë që të jenë bërë këto treva si urë kalimi për kulturën e prodhimit dhe punimit të mëndafshit.

Nga ana tjetër një dokument venecian i vitit 1303 dëshmon se Senati kishte marrë vendin që asnjë tregtar venedikas të mos lejohet që të çojë ose të bjerë nga skela e Durrësit mëndafsh të punuar, pëlhura mëndafshi e tjera, pa qenë barka e armatosur. Megjithëse mungojnë dokumentat historikë mesjetarë për të na informuar mbi shkallën e zhvillimit të zejes së filaturës në qytetet shqiptare, faktet e mësipërme hedhin dritë mbi ekzistencën e saj, mbi prodhimin e pëlhurave të mëndafshta dhe eksportimin e tyre.

Shkodra duke u ndodhur pranë zonave kryesore të rritjes së krymbit të mëndafshit mendojmë se që herët është qendër e rëndësishme filature. Artikujt e mëndafshit janë prodhuar edhe mbi bazën ekonomike familjare, kryesisht për nevojat e brendshme të familjes, por edhe mbi bazën e punishteve të vogla të specializuara ku prodhoheshin artikuj gjysëm të punuar si fije e dredhur e gatshme për thurje, ashtu dhe pëlhura e konfeksione si këmisha e veshmathje të tjera, të përhapura gjërësisht në veshjen popullore siç dëshmon edhe folklori në ciklin e këngëve mbi kreshnikët. Është kjo traditë e përpunuar në shekuj, e cila e përbën bazën mbi të cilën u zhvilluar në një nivel të lartë zeja e prodhimit të artikujve të mëndafshit në Shkodër, edhe më vonë, duke dalë përsëri në shekullin XIX si qendra më kryesore që furnizonte me të tilla prodhime jo vetëm trevën shqiptare e ballkanike, por edhe vendet jashtë gadishullit.

Mendimi i dhënë se në shekujt XIII-XIV mëndafshi eksportohej si fshikëz, si lëndë e parë dhe pastaj vinte i përpunuar si pëlhurë apo komfeksion nga Venediku e Raguza dhe se dinastët shqiptarë si Balshajt, pëlhurat që u nevojiteshin i sillnin nga Venediku, s'na dukej e drejtë. Mundet që me zhvillimin e filaturës në bregun perëndimor të Adriatikut u rrit çmimi i mëndafshit si lëndë e parë, në krahasim me periudhat e mëparshme, kur filatura në perëndim ishte në hapat e para të zhvillimit, por në asnjë mënyrë ajo s'ka pushuar e s'është eliminuar duke e zëvendësuar nga importi.

Me rëndësi të veçantë ishte dhe zeja e punimit të drurit. Lënda drusore në këtë periudhë përbën materialin bazë për ndërtimin e godinave. Jo vetëm çatia që në pjesën më të madhe të ndërtesave ishte e mbuluar me dërrasa (patavra) që punohej në vend, por edhe pjesë të tjera të konstruksionit të godinës ishin në përgjithësi jo prej guri e tulle, por prej druri. Përpunimi i lëndës së drurit në këtë periudhë përfshinte disa zeje si: marangozë, ndërtues barkash, gdhendës të drurit, etj.

Ashtu siç theksohet në dokumentacionin e kohës, në Fushën e Bunës u krijuan punishtet e lundraxhijve. Përgjithësisht zejatarët lundraxhinj ishin me origjinë nga Kraja. Kjo zeje si rezultat i zhvillimit të madh që mori pashkimi dhe tregëtia mori zgjerim të madh. Kjo jo vetëm arriti formën e prodhimit zejtar por ishte ngritur dhe në ndarje më të imta të procesit të punës, në specializime më të vogla duke krijuar degë të reja zejtarie, si: atë në nxjerrjes dhe të tregëtimit të lëndës drusore, marangozë, kallafatë, etj. Përveç ndërtimit të enëve (kështu thirreshin varkat e llojeve të ndryshme) nxirreshin në treg dhe eksportoheshin mjete lundrimi si: dërrasa për lundra, lopata, trungje dhe direkë anijesh, etj.

Në zë ishte dhe mjeshtëria e zënies dhe e përpunimit të peshkut. Përgatitja e saragave dhe e putarkave ishte prodhimtari specifike e qytetit të Shkodrës. Këto artikuj ushqimor kishin zë jo vetëm në trevat shqiptare, por edhe në të gjithë Dalmacinë dhe në Itali.

Mjeshtëri e veçantë ishte dhe punimi i gurit. Guri i nxjerrë në zona të posaçme, të njohura si gurore, përdorej jo vetëm për ndërtim e për prodhim gëlqereje, por edhe gur i punuar për mokra, për mure kështjelle, për rrethimin e qytetit, për ndërtimin e portave të hyrjes në qytet dhe në kështjellat e tjera. Mbi bazën e kësaj lënde të parë, e cila ishte me shumicë dhe në afërsi, u zhvilluan zejet e gurgdhëndësve dhe të gëlqerëxhijve.

Në regjistrin e kadastrit venecian përmendet toponimi gëlqerorja, diku pranë malit Tarabosh, apo Mali i Larit në Vaun e Dejës, i njohur për nxjerrjen e gurëve të mullirit. Guri i mullirit ishte një artikull që kërkohej mjaft, mbasi mullinjtë për bluarjen e drithrave ishin të përhapur shumë. Vetëm në rrjedhjen e lumit të Rrjollit përmenden 5 mullinj. Përveç zejeve të mësipërme në qytetin e Shkodrës kishte dhe mjaft furrtarë, nallbanë, kasapë, etj. Megjithatë qyteti përbën vazën e prodhimit zejtar, kjo është e përhapur dhe në zonat rurale. Një shtrirje e tillë tregon për shkallën e lartë të zhvillimit të forcave prodhuese në shekujt XIV-XV, për një ndarje gjithnjë e më të thellë të punës dhe një nivel të përgjithshëm zhvillimi ekonomik që solli përçimin e lidhjeve të krahinave me tregjet e tyre lokale, duke shënuar kështu hapa progresive në lindjen e një zejte të përbashkët ekonomike. Kështu në zonën e Pultit ku prodhohej mëshikëza e mëndafshit, në familje nxirrej edhe fija dhe ky mall tregtohej nga kjo zonë dhe si fshikëzë dhe si fije.

Pjesë e ekonomisë familjare në fshat ishte dhe punimi i leshit. Mjaft konfeksione shfaqeshin në treg nga fshatarët. Nxjerrja e gurëve dhe e lëndës së drurit, ishte kryesisht punë e fshatarëve, të cilët kontraktoheshin me zejtarët në qytet. Ndërsa prodhimi i verës e përpunimi i produkteve blegtoralë ishin tërësisht mjeshtëri e fshatit.

Zhvillimi i madh i zejtarisë në Shkodër dhe në trevat e saj në këta shekuj, erdhi si rezultat në rradhë të parë i hiderlandit mjaft të pasur të saj dhe e lidhjeve që kjo krijon brenda trevës dhe me treva të tjera.

Në prodhimin zejtar morën hov ato degë prodhimi lënda e parë e të cilave sigurohej kryesisht brenda trevës së vet. Përjashtim mendojmë se bëjnë metalet. Kështu rritja e krymbit të mëndafshit që zinte një peshë të rëndësishme në ekonominë fshatare (në mesjetë shquhej për prodhimin e kësaj kulture krahina e Pultit), furnizonte me lëndë të parë zejtarët e Shkodrës, Drishtit, etj. Nga zonat malore qyteti i Shkodrës furnizohej në sasi të mjaftueshme me lëndë druri për ndërtim, përpunim dhe për eksport. Blegtoria ishte e zhvilluar përveç zonës malore dhe në atë fushore dhe ku sigurohej lëkura, leshi, përveç produkteve të tjera ushqimore. Liqeni i Shkodrës, është mjaft i pasur me peshk të llojeve të ndryshme, ishte burim i vazhdueshëm për saragë e putargë, që aq shumë kërkoheshin e tregtoheshin.

Shprehje e nivelit të lartë që arrit në trevën e Shkodrës në shekujt XIV-XV është dhe organizimi korporativ. Si kudo dhe në vendin tonë korporatat lindën nga nevoja e zejtarëve dhe të tregtarëve për të zgjidhur problemet e shumta dhe të ndërlikuara të ekonomisë feudale qytetare në zhvillim, për t'i prerë hovin konkurencës së lirë në kushtet e tregut të kufizuar lokal, si dhe për të frenuar qëndrimin arbitrar të feudalëve. Lindja e këtyre organizatave ishte rezultat i zhvillimit të brendshëm të forcave prodhuese, i ngritjes dhe i zhvillimit të mëtejshëm të shoqërisë feudale shqiptare. Korporatat me rregulloret e tyre përcaktonin prodhimet si sasi dhe cilësi, çmimet e mallrave, rregullat e të pajtuarve rishtaz në punë, etj. Ata u dukën që në periudhën bizantine, ku si thekson Shufflaj, shteti ishte njëkohësisht edhe sipërmarrës dhe i blinte produktet e tyre.

Në Shkodër, në shekujt XIV-XV, korporatat shfaqen të organizuara në vëllazëri, bamirësie, fetare apo të ndihmës reciproke. Në vitin 1416 gjejmë, në Shkodër La scuola overo frateglia de S. Barbaro, Marcucio, grosie. Në regjistrin e katastrit venecian ndeshemi me pronat tokësore të vëllazërisë së Shën Markut (fl. 19/6 faqe 35), të Shën Kryqit (fl. 21/6, faqe 37) etj. Ekzistojnë mjaft dokumenta të karakterit juridik që hedhin dritë për pajtimin e qytetarëve në Shkodër, në shekullin e XIV, jo tek zejtarë të veçantë, por tek korporatat, ku përcaktohej koha e pajtimit dhe detyrimet e të pajtuarit dhe të korporatës ndaj tij.

Bartës dhe zhvillues të jetës ekonomike në degët e prodhimit zejtar si në sigurimin e lëndës së parë ashtu dhe në përpunimin e saj bëhen shtresat e ulta dhe të mesme të popullsisë qytetare e asaj fshatare. Pushtuesit (është fjala kur këto troje kanë qenë nën sundimin e huaj) dhe klasa e pasur vendase ka zënë postet e larta në drejtimin e administratës të qytetit dhe të kështjellës. Është për këtë arsye që ne se krahasojmë gjetjet e kulturës materiale dhe duke u mbështetur në të dhëna historike të drejtpërdrejta ose të tërthorta, disa prej zejeve të kësaj etape, shekujve XIII-XV, me periudhën para mesjetare, ato kanë vazhdimësi. Kështu prerja e monedhave, përpunimi i lëndës së drurit, ndërtimi i enëve (anijeve) të vogla e tjera; janë zeje në vazhdimësi, që ruajnë tipare të mëparshme, por që kanë marrë edhe tipare të reja duke iu përgjigjur nivelit të zhvillimit social ekonomik të kësaj etape, si dhe duke u bërë ballë këtyre forcave shthurëse të brendshme e të jashtme.

Niveli i lartë që arriti në shekujt XIV-XV zhvillimi i zejtarisë në qytetin e Shkodrës dhe trevën e saj duke krijuar edhe korporatat si forma më e lartë e prodhimit zejtar, i dha një shtytje të madhe zhvillimit të tregtisë të brendshme dhe të jashtme. Edhe kjo degë e ekonomisë mori tiparet e një tregtie tipike mesjetare, ashtu si dhe në trevat e tjera të Shqipërisë, apo dhe në qytetet, shtetet republika dhe në monarkitë e centralizuara dhe të decentralizuara të Evropës. Vënia në funksion të plotë e rrugëve të vjetra tregtare të periudhës antike, lindja e rrugëve të reja, qarkullimi i madh i mallrave, krijimi i shoqërive tregtare i agjensive tregtare dhe i lagjeve të veçanta të tregtarëve të huaj, janë dëshmi të lulëzimit të tregëtisë dhe në trevat e Shqipërisë veriore, me qendër Shkodrën gjatë shekujve XIV-XV.

Krahas shumë treguesve, vetë zhvillimi dhe zgjerimi i madh i rrjetit rrugor gjatë kësaj periudhe, janë shprehje të këtij fenomeni. E tërë Shqipëria veriore përshkohet nga një rrjet i gjërë dhe i dëndur rrugësh qëndrore e sekondare, ujore e tokësore, të cilat konvergonin të gjitha në Shkodër. Kjo shtrirje e rrjetit rrugor, që gjatë shekujve XIV-XV arrijnë kulmin e saj në krahasim me të gjitha periudhat paraardhëse, krijoi mundësinë e qarkullimit të mallrave në tërë Shqipërinë veriore. Kjo i dha shkas lindjes dhe zhvillimit të panaireve ndërkombëtare, forcoi lidhjet midis krahinave dhe hodhi bazat për një unitet ekonomik ndërkrahinor.

Në tërësinë e rrjetit rrugor që lidhin Shkodrën me krahinat veriore dhe lindore të Ballkanit, dallojmë këto arterie kryesore: rrugën e antikitetit të vonë Lissus-Ulpiana, që lidhte Shqipërinë bregdetare me zonë lindore të Ballkanit që vazhdoi të funksiononte edhe në mesjetë. Në regjistrin e kadastrit të vitit 1416 del në Shkodër toponimi rruga tatareska, që përmendimin tonë, është rruga që të çon prej Shkodrës në Vaun e Dejës dhe që lidhte këtë me rrugën lindore. Rrugën nga Shkodra në Prizren karvanet e përshkonin për 33 orë. Gjatë kësaj rruge u ndërtuan disa stacione, qëndra të vogla urbane, për mbrojtjen e të cilave u ndërtuan kështjella të vogla të tipit mesjetar. Kjo rrugë degëzohej në Va Spas. Dega e re ndjek luginën e kumit të Grudës dhe del në Gjakovë. Dokumentat mesjetare hodhën dritë dhe për rrugë të tjera që bashkojnë Shkodrën me Kosovën. Duke qenë se këto nuk përmenden në burimet antike, mendojmë se lindën gjatë mesjetës, e pikërisht në fazën e lulëzimit të marrëdhënieve feudale. Këto rrugë përshkonin tejpërtej krahinë veriore të Dukagjinit dhe bashkojnë Shkodrën e Podgoricën me Pejën, Gjakovën, duke vazhduar më tej deri në Novi-Pazar.

Brenda arterieve kryesore filluan funksionimin dhe lulëzuan dhe një seri rrugësh të ndërmjetme që bënin të mundur lidhjen e plotë të krahinave sado të thella që të ishin. Shkodra lidhej me krahinat veriore kryesisht nëpërmjet dy rrugëve të vjetra të periudhës së instiktit të vonë. Ajo që vinte gjatë bregdetit dalmat nëpër Trebinjë (Ad-zisi), Budva (Batua), Tivar (Antivaris), Ulqin (Olqinium), Shas, kalonte Vaun e Bunës në Belaj, nëpër Dajç dhe arrinte në Shkodër si dhe rruga e Shkozës e cila duke ardhur nga Mali i Zi (Nikshiq - Saderva antike, shënimi ynë) kalonte gjatë bregut lindor të liqenit duke zbritur poshtë në Shkodër. Ekzistencën e kësaj rruge e vërteton dhe toponimi që del në regjistrin e Kadastrit 1416, rruga skjavoneske, që do të thotë rruga për në vendet sllave. Dokumentat mesjetare vërtetojnë dhe rrugë të tjera të krahinës veriore që lulëzon në mesjetë. Ato lidhnin krahinat e brendshme me arteriet kryesore si: rruga Medun-Kuç-Plavë, Shkodër-Depeduhen-Medun, të cilat siguronin komunikimin e plotë të trevës veriore brenda për brenda saj dhe lidhjen me Bosnjën dhe Hercegovinën.

Ekzistonte dhe një sistem i tërë rrugësh që lidhnin Shkodrën me qytetet që e rrethonin e zonat e rëndësishme të afërta si: rruga Via publike që del qartë në hartën e Cornelit, e cila kalonte nëpër qafën e Shtinqit, fshatin Reç e gjatë rrjedhës së Bunës nëpër fushën e pasur të velipojës arrinte në Pulaj; rruga Shkodër-Koplik-Krevenicë, Shkodër-Balezë, Shkodër-Drisht dhe Shkodër-Lezhë.

Përveç rrugëve tokësore Shkodra lidhej me zonat e tjera dhe me rrugë ujore. Liqeni i Shkodrës lundrohej shumë në mesjetë. Shkodra ishte një port i vërtetë ku ankoroheshin mjetet e lundrimit që vinin nga krahinat përreth liqenit. Një rëndësi të veçantë mori lumi i Bunës, i cili ishte i lundrueshëm. Nëpërmjet tij Shkodra lidhej me detin. Deti nuk qe element veçues për Shkodrën si qytet i vendosur në brendësi. Krahas skelës Pulaj në derdhjen e Bunës; lulëzoi në mesjetë edhe Shirqi, i cili u kthye në një port të rëndësishëm të Shkodrës. Duke qenë Shkodra pikë konvergjente e sistemit rrugor të Shqipërisë Veriore, lundrimi nëpër Bunë mori një rëndësi të veçantë dhe pati një intensitet të madh, duke u shndërruar së bashku me Shirqin në qendra tranzite të mallit që eksportohej dhe importohej. Në këtë mënyrë e gjithë zona nga Shkodra në Pulaj u shndërrua në një zonë të rëndësishme tregtare. Dëshmi e këtij fakti janë krahas të tjerave, dhe numri i madh i fshatrave të shtriheshin gjatë rrjedhës së Bunës dhe që njihen për zhvillimin e tyre ekonomik.

Tërësia e rrugëve të sipërme përbën në shekujt XIV-XV një sistem unik rrugor, i cili lidhte më së miri krahinat e Shqipërisë Veriore me trojet e tjera shqiptare brenda vendit, por edhe me shtete të tjera. Zhvillimi dhe lulëzimi i këtij rrjeti komunikacioni mjaft të gjërë dhe shkëmbimi që realizohej nëpërmjet tij janë një tregues tjetër kryesor për premisat që krijojnë gjatë kësaj etape të zhvillimit historik për bashkësinë e jetës ekonomike të këtyre trojeve. Brenda kësaj treve ndërkrahinore lulëzuan mjaft qytetete si: Tivari, Ulqini, Budva, Plava, Peja, Prizreni etj., por Shkodra mbeti në tërësinë e tyre qëndra më kryesore ekonomike. Baza e zhvillimit të madh të këtij rrjeti të gjatë komunikacioni të Shkodrës duhet kërkuar në vetë zhvillimin e brendshëm ekonomik të kësaj treve, në shekujt XIV-XV, në hiderlandin e pasur të saj duke shndërruar në këta shekuj Shkodrën në një qendër të rëndësishme transiti që lidhte zonat veriore e verilindore në Shqipërinë e mesme e jugore dhe në pellgun e Adriatikut dhe të Jonit nëpërmjet rrugëve detare.

*****

Shkodra në shekujt XIV-XV ishte një nga qëndrat më të rëndësishme tregtare për trevat shqiptare dhe jashtë saj. Bazën e qarkullimit të mallrave e përbënin prodhimet zejtare dhe ato bujqësore e blegtorale, që prodhoheshin në trevën e saj, por dhe në të gjithë pjesën veriore e verilindore të Shqipërisë. Mbi këtë bazë ekonomike mori zhvillim të madh tregtia e brendshme. Dinamika e zhvillimit të rrjetit rrugor, lulëzimi i shumë qendrave urbane, doganet e të ardhurat që nxirrte ajo etj., e shprehin më së miri këtë aspekt.

Forca e tregut të Shkodrës mbështeti në rradhë të parë në prodhimet e juridiksionit të saj të pasur, por thithte dhe mallrat e krahinave të brendshme e të thella të Shqipërisë veriore, si: Pultin, Shoshin, Shalën, Kelmendin, Piperin, Palabardhin, Zhabiakun, Shestanin, Merkodin, Krajën, etj. Një drejtim tjetër kryesor të lidhjeve tregtare e përbënin qytetet shqiptare të bregut dalmat, si: Tivari, Buna, Kotorri e Ulqini. Nga verilindja lidhjet tregtare të Shkodrës të çonin në zonën e Alltun ilisë (zonë në mes të Gjakovës, Junikut dhe Tropojës) dhe shtriheshin në tërë zonën e Kosovës. Në qytetin e lulëzuar të kësaj treve, në Prizren, tregtarët shkodranë kishin përfaqësuesit e tyre. Së fundi, me tregun e Shkodrës lidhej dhe zona e Mjetit, në jugperëndim të saj. Në një territor të tillë të gjërë, me një shtrirje ndërkrahinore të tregtisë së brendshme realizohej një qarkullim me shkëmbim të madh dhe të shumëllojshëm mallrash.

Në tërësinë e këtyre shkëmbimeve tregtarët e brendshëm të Shkodrës, jo gjithmonë dhe njëkohësisht në shekujt XIII-XIV kanë ekzistuar lidhje me tërësinë e këtyre trevave. Kjo ka qenë e kushtëzuar si nga pushtuesit e huaj: sundimi serb dhe ai venecian në këta shekuj, ashtu dhe nga feudalët vendas, në veçanti gjatë sundimit të dinastisë së Balshajve, ku synimet e tyre politike kanë përcaktuar dhe orientimet në fushën e lidhjeve tregtare si të brendshme ashtu dhe të jashtme. Për pasojë sferat e këtyre lidhjeve ose është ngushtuar ose shtrirë duke dalë në plan të parë herë lidhjet e Shkodrës me trevat e tjera shqiptare veriore dhe verilindore, herë me ato jugore, perëndimore dhe veriperëndimore.

Kështu tregtia e jashtme pësoi një rënie dhe përfufizim të përkohshëm pas shkatërrimit të mbretërisë serbe, në veçanti në rrugët tokësore. Rritja e pushtetit të klasës feudale vendase dhe anarkia feudale që vihet re në këtë periudhë e bënë të pasigurta rrugët tregtare duke dobësuar përkohësisht lidhjet e krahinave si brenda vendit ashtu dhe në trevat e tjera. Kjo gjendje vazhdoi derisa mbi të gjithë feudalët vendas të trevës së Shkodrës u fuqizua pushteti i dinastisë së Balshajve, gjatë kohës së sundimit të së cilës iu krijuan kushtet për një zhvillim të mëtejshëm si të tregtisë së brendshme ashtu dhe asaj të jashtme. Prirja e republikave të Raguzës e Venedikut për afrim e aleancë me Balshajt, krahas interesave të tyre politike që donin të arrinin në veçanti Republika e Shën Markut, ato kishin dhe synimet e tyre ekonomike për një shfrytëzim sa më intensiv të kësaj zone të pasur.

Nga të dy Republikat që kishte më të favorshme për marrëdhënie tregtare ishte Raguza, e cila marrëveshjet për lundrime e shkëmbime tregare me Shkodrën i përsëriste disa herë në vit sipas stinëve. Ndërsa Republika e Venedikut duke pasur nën kontrollin e vet mjaft skela bregdetare të trevës shqiptare donte të fuste nën vartësinë e vet politike edhe Shkodrën, si nyje më të rëndësishme të trevës Shqiptare në pjesën veriore. Në fushën ekonomike kjo donte të vendoste monopolin e saj në tregtinë e drithit, verës etj. Me gjithë këtë konditë nga fusha politike, tipari themelor i tregtisë në këta shekuj mbeti zhvillimi i tij në gjërësi dhe thellësi, i një niveli të tillë që shënon etapën më të lartë që kishte arritur në zhvillimin e kësaj dege, deri në këta shekuj në trevat veriore. Qarkullimi i mallrave në një shtrirje të tillë ndërkrahinore ishte i madh dhe i shumëllojshëm. Vendin kryesor në këto shkëmbime e zinte drithi. Në qytetin e Shkodrës kishte vend të veçantë për këtë tregtim, që thirrej fusha e drithit. Në trevën veriore në zonën fushore prodhohej: grurë, mel, elb dhe bathë, ndërsa në zonën malore dhe në Kosovë edhe thekra e tershëra. Megjithatë, siç del nga dokumentacioni i kohës, kultura e grurit ishte kultura bazë. Detyrimi i grurit për të gjitha fshtarat si gjatë sundimit bizantin, venecian dhe atij turk mbetej detyrimi kryesor. Përmenden në këta shekuj drithorja e fushës së Shkodrës, e Sanjës dhe e Drishtit si zona që kultivonin këto kultura.

Në llojet e drithrave që tregtoheshin, vendin e parë e zinte gruri. Më vonë filloi dhe tregtimi në masë i melit. Gruri blihej pjesërisht nga fshtrat e zonave malore, ndërsa pjesa tjetër eksportohej jashtë trevës. Shkodra fuqizonte vazhdimisht me drith qytetet shqiptare të bregut dalmat, të cilët në mjaft raste shndërroheshin në një qendër ndërmjetëse transiti për tregtimin e drithit në vendet e tjera të pellgut të Adriatikut. Tregtimi i drithit brendapërbrenda trevës shqiptare ishte një fenomen i vjetër. Ndësa tani në shekujt XIV-XV, në kushtet e lulëzimit të marrëdhënieve feudale, sigurohej nëpërmjet detyrimit (rentës feudale) një sasi e konsiderueshme tepricë që shërbente për tregtim të brendshëm dhe për eksport, duke realizuar nëpërmjet formës së shkëmbimit mall-para. Vetë përhapja e kësaj forme të re dhe më të lartë të shkëmbimit, pothuajse si proces i njëkohshëm dhe me vende europiane me marrëdhënie feudale të zhvilluar, është një dëshmi i nivelit të lartë të arrirë që arriti zhvillimi i forcave prodhuese në këto treva në këto shekuj.

Tregu i Shkodrës konsiderohej si një ndër katër tregjet kryesore të drithit të trevës shqiptare. Në Shkodër e Shirq ekzistonin magazina ku grumbulloheshin sasira të mëdha gruri rezervë. Veçanërisht në vitet '20 të shekullit XV, Shkodra e bë një qendër e rëndësishme e depozitimit dhe e tregtimit të drithit. Këtë rezervë të madhe drithi administrata veneciane e përdorte jo vetëm për të plotësuar nevojat ekonomike të komunës e për eksport, por edhe në shërbim të synimeve të veta politike.

Krahas drithit me shumicë tregtohej edhe vera. Ishin të përmendura në mesjetë plantacionet e vreshtave në Nënshkodër (Bërdicë, Bardhaj), në bregun lindor të Liqenit (Kalldrun, Koplik etj). Duke u shtrirë nga lindja deri në rrëzë të Maranajt plantacionet e Drishtit e Danjës. Prodhimi i verës ishte mjaft i madh. Përveç prodhimit të fushës, tregu i Shkodrës përfshinte dhe prodhimin e verës së zonave të brendshme si të Dushmanit, të Pultit, etj. Vera në përgjithësi tregtohej në voza.

Një shtrirje të gjërë në hiderlandin e Shkodrës kishin dhe ullishtat, prodhimi i të cilave tregtohej si frut, por dhe i përpunuar: si vaj në voza. Vetë ekzistenca e doganës së vajit në Shirq tregon se tregtohej kryesisht bimë të përpunuar.

Frutikultura dhe bletaria ishin të përhapura kryesisht në Zadrimë, një zonë mjaft e pasur me pemë dhe që kultivonte bletën. Nga kjo krahinë sillej dhe tregtohej në Shkodër kryesisht mjaltë dhe dyllë.

Rëndësi të veçantë kishte dhe tregtia e lëndës së drurit. Kjo sillej nga zonat e brendshme malore dhe shkëmbehej me drithë, kripë dhe prodhime industriale të zejtarisë vendase në radhë të parë por edhe të jashtme. Zakonisht lënda drusore sillej e papërpunuar në formën e shtyllave që përdoreshin kryesisht për ndërtim. Sipas nevojave kjo lëndë përpunohej në Shkodër dhe tregtohej si dërrasë, direkë anijesh, etj. Lidhjet tregtare të fushës me zonat malore realizoheshin edhe nëpërmjet shkëmbimit të prodhimeve bujqësore e zejtare me ato blegtorale. Veçanërisht zona e Dukagjinit kishte të zhvilluar blegtorinë. Tregtoheshin bagëti, derra, kuaj si dhe mishi i freskët dhe i përpunuar (i thatë dhe i kripur).

Gjuetia e peshkut, Dejlan Shkoder
Një peshë të madhe zinte tregtimi i peshkut si rezultat i ujrave të shumta që e rrethonin Shkodrën (Liqeni, Lumi i Drinit dhe i Bunës, Deti). Peshku tregtohej i freskët por edhe i përpunuar (i thatë).

Gjithashtu në tregun e Shkodrës realizohej tregtimi i fshikëzave të mëndafshit dhe i fijes së përpunuar.

Në sferën e gjërë të shkëmbimit të mallrave bujqësore e blegtorale me mallrat industriale të vendit ose të importuara, një rëndësi të veçantë merrte tregtimi i kripës. Tregtimi i këtij malli e lidhte Shkodrën në këta shekuj me të gjithë zonën bregdetare shqiptare. Në portin e Shkodrës, në Shirq, grumbullohej sasi e madhe kripe, e cila tregtohej në tërë trevat veriore dhe verilindore. Për rezervat e mëdha të saj në këtë port flasin dokumentat e kohës. Kripa sillej nga Vlora, Durrësi e kripërat e bregut dalmat që, megjithëse të vogla, qenë të shumta në vitin 1425. E përmendur ishte kripa e bardhë e Durrësit (sal albus Durachin, 1284).

Transportimi i kripës kryhej me anije private, pronarët e të cilave nënshkruanin marrëveshje me shoqëritë tregtare. Dokumentacioni i kohës hedh dritë mbi përmbajtjen e kontratave të nënshkruara, ku përcaktohen detyrimet dhe të drejtat e nënshkruesit. Qarkullimi i kripës si mall kishte filluar që herët dhe në këtë sferë tregtia ishte e zhvilluar shumë dhe kishte fituar "pjekuri".

Në mjaft raste tregtarët shkodranë bënë lidhje dhe me portin e Durrësit dhe i tregtonin mallrat, sidomos drithin, edhe nga kjo skelë, veçanërisht në periudhën e konflikteve politike, kur portet nga gryka e Bunës ishin të bllokuara. Krahas tregtisë së brendshme ishte e zhvilluar mjaft edhe tregtia e jashtme. Shkodra tregtonte me trevat e tjera jo vetëm mallrat që prodhonte qyteti dhe hiderlandi i saj, por si qendër transiti grumbullonte e tregtonte mallra që vinin nga zonat e thella malore veriore, apo nga treva e gjërë dhe e pasur e Kosovës.

Në verilindje Shkodra nëpërmjet rrugës së Prizrenit lidhej nga njëra anë me trevën serbe dhe nga ana jugore me Shkupin dhe Selanikun.

Lidhjet me pellgun e Adriatikut Shkodra i zhvillonte nëpërmjet lumit të Bunës ku përveç skelës së Pulajt (në grykën e derdhjes së lumit) ekzistonte dhe skela shumë e përmendur e Shirqit, e cila u shndërrua në një qendër të madhe tregtare që varej nga Shkodra. Këtu ishte vendosur zyra e doganës dhe shumë magazina e sheshe ku depozitoheshin mallra të importuara ose për eksport, si magazinat e kripës, verës, drithit dhe sheshet e grumbullimit të lëndës së drurit, qeramikës etj. Eksportin e përbënin kryesisht mallrat si drithra, lëndë drusore, dyllë, peshk, veshmbathje, armë, vegla pune, orendi, kripë, tjegulla, dhe në ndonjë rast edhe verë apo grurë kur kishte korrje të këqia.

Për sasinë e mallit që grumbullohej në skelën e Shirqit dhe për rëndësinë e vetë skelës flasin doganat që lidheshin me eksport-importin e mallrave në këtë skelë. Ekzistenca e shoqërisë së doganierëve dhe kthimi i kësaj skele në një vendbanim të drejtorëve të shoqërisë tregtare dëshmojnë se Shirqi ishte një qytet skelë me rëndësi, përpara hyrjes për në Shkodër. Marrëdhëniet tregtare të Shkodrës me pellgun e Adriatikut kanë qenë mjaft dinamike me dy nga republikat feudale më në zë gjatë periudhës së mesjetës së lulëzuar, me atë të Raguzës dhe të Venedikut. Mallrat e trevës së Shkodrës i kalonin caqet dhe të këtyre republikave, në të gjitha tregjet e bregdetit Dalmat deri në Istria dhe përtej saj. Blerës të rëndësishëm ishin dhe tregtarët italianë, të cilët tregtonin me Shkodrën ose direkt ose indirekt nëpërmjet Venedikut apo Raguzës, që luanin në këto raste rolin e ndërmjetësit në ngarkim-shkarkim dhe në shkëmbimin e mallrave. Në tregjet e Apuljes, Otrantos, Brindizit, Bolonjës, Firences tregtoheshin mallra që dilnin nga skelat e Bunës. Në jugë lidhjet tregtare përfshinin jo vetëm Greqinë perëndimore dhe atë lindore, por dhe mëtej këtyre territoreve.

Trasportues të mallrave ishin kryesisht lundërtarët ulqinakë dhe tivaras por shpesh dhe anije të Raguzës e Venedikut.

Potencialin e madh të tregtisë që zhvillohej në vende të tjera e shpreh më së miri fakti i anijeve të shumta që qarkullonin në lumin e Bunës, ku brenda vitit në Shkodër ankoroheshin mbi 200 anije tregtare.

Republika e Raguzës dhe ajo e Venedikut janë dy nga Republikat mesjetare që mbajnë marrëdhënie tregtare pothuajse të vazhdueshme në këta shekuj me të gjithë trevën shqiptare bregdetare. Në Shkodër dhe në Shirq ato kishin përfaqësuesit e tyre në formën e agjencive tregtare. Madje raguzanët kishin krijuar në Shkodër edhe lagjen e tyre të banuar nga raguzanë. Këto agjenci tregtare interesoheshin për të gjithë veprimtarinë tregtare, për mbarëvajtjen sa më të mirë të saj. Ato nënshkruanin për mallrat e ndryshme dhe ndërhynin pranë administratës qytetare në çdo rast që dëmtoheshin interesat e tregtarëve, sidomos në rastet kur sulmoheshin karvanet tregtare apo anijet, duke kërkuar dëmshpërblim.

Në kohën e dinastisë së Balshajve të dy republikat bëjnë përpjekje për të siguruar tregti të lirë dhe kushte lehtësuese, veçanërisht për tregtuesit e drithit. Madje vetë këto Republika për të inkurajuar tregtimin e drithit kanë nxjerrë mjaft urdhëresa që lidheshin me stimulimin e kësaj tregtie.

Edhe në kushte të vështira politike, që kanë shërbyer si faktor frenues në zhvillimin e tregtisë së jashtme, eksportimi i drithit pothuajse nuk ka pushuar asnjëherë. Kjo lidhet dhe me leverdishmërinë ekonomike të këtyre Republikave mbasi çmimi i drithit i trevës shqiptare ishte më i lirë se ai i drithërave të Sicilisë dhe Apuljes. Prandaj drithi shqiptar ka mbetur gjithnjë në qarkullim tregtar të Adriatikut.

Një rol të rëndësishëm në forcën tregtare të Shkodrës luante grumbullimi i mallrave, veçanërisht të karakterit bujqësor e blegtoral por dhe minerale që vini nga treva e pasur e Kosovës. Një dëshmi e rëndësishme për këtë është Dogana e Vaut të Dejës, e cila sillte të ardhura të mëdha (2200 perper) që ishin pothuajse të barabarta me të ardhurat që nxirrte Komuna e Shkodrës nga dogana e peshkimit (2362 perper) kur dihet që kjo ishte një nga degët kryesore të ekonomisë së qytetit.

Shkëmbimet tregtare bëheshin me të holla, por kishte raste edhe mall me mall.

Tregtia i nënshtrohej kontrollit të pushtetit qendror (pushtetit të komunës qytetare) e cila nëpërmjet doganave të ndryshme që kishte vënë për mallrat që hynin në qytet e që dilnin jashtë, siguronte të ardhura të mëdha. Përveç kontrollit Komuna gëzonte të drejtën e monopolit tregtar në disa artikuj si: drithë, verë, etj., dhe lejohej shitja e lirë e tyre vetëm me urdhërin e saj.

Forcimi i jetës ekonomike dhe lulëzimi i tregtisë bënë që nga fundi i shek. XIV juridiksioni i Shkodrës të zgjerohet mjaft duke përfshirë qendra urbane që më parë lulëzuan si pika autonome, si: Sarda, Balëzi dhe të ngushtojë shumë juridiksionin e Komunës së Drishtit.

Më vonë, në gjysmën e parë të shekullit XV, Shkodra si qendër ndërkrahinore, hyn në grindje për çështje kufiri edhe me qytetet e Tivarit, Ulqinit e Kotorrit. Kësaj periudhe i përket ajo shkallë e zhvillimit të jetës ekonomike në të cilën marrëdhëniet mall-para nuk ishin kufizuar vetëm në zonën bregdetare por përfshinin edhe zonat e brendshme, ku ekonomia natyrore kishte rrënjë më të thella.

Nga këta tregues të nivelit të marrëdhënieve tregtare të Shkodrës në shekujt XIV-XV del se ato kishin arritur një shkallë të mirë zhvillimi. Edhe kjo fushë tregon për marrëdhënie feudale në lulëzim.

Megjithatë, në shekullin XV deri në periudhën e pushtimit turk, kur rrethanat e brendshme ishin të favorshme për të bërë hapa të mëtejshme në drejtim të centralizimit politik, Republika e Shën Markut, e cila kishte shtënë në dorë të gjitha qytetet kryesore bregdetare, midis tyre dhe ato të trevës shqiptare veriore si Kotorrin, Buduan, Tivarin, Ulqinin, Drishtin, Lezhën dhe Shkodrën, që krahas qyteteve të tjera bregdetare ishin qendrat më të zhvilluara ekonomike, ku mund të mbështetej klasa feudale vendase, ashtu sikurse kishte ndodhur dhe në vende të tjera Europiane, për të realizuar centralizimin politik, me ndarjen në njësi administrative mëvete të të gjithë këtyre qyteteve ajo cënoi atë unitet ekonomik që këto qendra kishin vendosur më përpara me tokat e tjera shqiptare.

Rënia e Shkodrës më 1479 dhe e trevave të tjera shqiptare përreth saj nën zgjedhen turke, shkatërrimet masive dhe kthimi i këtyre qendrave thjesht në kështjella ushtarako-administrative, ishte goditje që i hodhi mbrapa disa shekuj, proceset e reja që kishin marrë zhvillim.

Nga Prof. Menduh Dërguti dhe Prof. Manol Tasellari

COMMENTS

ë, të, për, shkodra, dhe, në, shkodër, zakonet dhe traditat, shkodra news, post, shkodra daily online, shkodranews, shkodra lake, shkodra popullsia, shkodra daily weather, shkodra tv, shakodra daily blog, shkodra star, shkodra postal code, shkodra zip code, shkodra city, shkodra castle, shkodra by drone, shkodra me dron, shkodra daily news, shkodra filmuar me dron, shkodra albania, shkodra albania map, shkodra albania weather, shkodËrs, shkodra ashensor, shkodra airport, shkodra arena, popullsia shkoder, shkodra ne mesjete, shkodra ac rozafa, tv shkoder live, shkodra qyteti, lagjet e shkodres, shkolla e shkodres, shkodra eshte nje jete, rinia shkodrane, tekste shqip, muzike popullore shkodrane, tekste kengesh shkodrane, shkodra albania photos, shkodra accommodation, meteo a shkodra, hotel a shkodra, tempo a shkodra, shkodra backpackers hostel, shkodra beton, shkodra bikes, shkodra beton shpk, shkodra daily, realiteti shkoder, shkodra bau, shkodra bus station, shkodra sport, shkodra-sport, shkodra basket, ks vllaznia, shkodrËs, fk vllaznia, janë, stadiumi loro borici, stadiumi i shkodres, vllaznia shkoder, kuq e blu, shkoder bashkia, shkodra banore, shkodra craigslist, shkodra camping, shkodra cathedral, shkodra chat, shkodra church, shkodra online, shkodra culture, shkodra city guide, shkodran cerimeraj, shkodra djepi i kultures, shkodra dhe venediku, shkodra dhe motet, shkodra dhe tradita e saj, shkodra dhe kultura e saj, familjet shkodrane, shkodra dhe historia e saj, shkodra district, shkodra dhe turizmi, shkodra e vjeter, radio shkodra, jare popullore shkodrane, shkodra ese, shkodra e rrethueme, shkodra ekspres, shkodra e bukur, shkodra e permbytur, shkodra eshte, shkodra e rrethuar, shkodra ekonomia, maja e shkodranit, dasma shkodrane e diell, mimoza shkodra, shkodra fest, shkodra foto, shkodra flamurtari, shkodra ferry, e folura shkodranshe, shkodranishte e shkodranishja, shkodra facebook, gegnishtja, dialekti shkodran, dialekti gege, shprehje shkodrane, fjale te vjetra shkodrane, thenie shkodrane, shkodra the door, shkodra fashion, shkodra foto-galeri, shkodra fotografi, shkodra wikipedia, gegerishja, shkodra travel, shkodra forecast, shkodradaily, shkodra gov al, qarku shkoder, bashkia shkodres, shkodra google maps, scutari albania, shkodra guide turistike, shkodra guide, shkodra guesthouse, sofra shkodrane, shkodra gjate mesjetes, shkoder google earth, shkodra gaming, shkodra gjeografia, shkodra gazeta, online media, shkodra hotel, shkodra hostel, shkodra history, shkodra harta, shkodra historical museum, shkodra historia, shkodres, shkodra hosting, shkodra hava durumu, por, shkodra hidrografia, ose, jozefina topalli, permbytje ne shkoder, shkodra hotels albania, shkodra in your pocket, shkodra images, shkodra daily foto, shkodra ime, fototeka marubi, muzeu shkoder, shkodra informacion, shkodra info, shkodra inclick, shkodra in english, shkodra live, zoja e shkodres, kisha e zojes shkoder, kishat e shkodres, katoliket e shkodres, ... musulmanet e shkodres, xhamite e shkodres, shkodra daily website, shkodra in fashion, kanë, qyteti i shkodres, shkodra 2012, shkodra ne vitet, shkodra e viteve, keti bazhdari, vajza shkodrane, shkoder ka te vdekur, persona ne kerkim, shkoder 4 te rinj, shkoder 4 djem, shkoder 4001, times... vriten persona shkodrane, antena shkoder, djem nga shkodra, elita shkodra, shkodra vitet 80, shkodra 97, shkodra ne 97, aksident ne shkoder, ne aksin rrugore, qe lidhe shkodren, nderhyrje me force, plagosje ne nje lokal, gjakmarrja ne shkoder, shkoder albania, tradita shkoder, pedonale shkoder, komuna shkoder, kenge popullore shkodrane, poezi te pabotueme, kenge te vjetra shkodrane, kenge qytetare shkodrane, jare shkodrane, weather i shkodra, humor shkodran i vjeter, teatri migjeni, inhumor shkodran i pavdekshem, humor shkodran i viteve 70, barcaleta shkodrane, humor shkodran i viteve 90, bejta shkodrane, humor puro shkodrane, shkodra jazz fest, shkodra jone, tava e krapit gatimi, gjuetia e krapin, liqenit te shkodres, lumin buna, shkodra jeme, shkodra zemra jeme, shkodra jazz festival, jehona shkodra, jeton shkodra, shkodran januzi, jakup shkodra, shkodra snt, per shkodren, shkodra ka plot dashuri, shkodra kryeqyteti shqiperise, shkodra kryeqytet, shkodra kalaja e rozafes, shkodra kultura, shkodra klima, shkodra kalaja, shkodra ks, shkodra kodi postar, shkodra lajmet e fundit, shkodra lajme, shkodra lake resort, shkodra live camera, arkiva e lajmeve albania, shkodra love, shkodra lonely planet, voltana ademi, shkodra lajme sot, chat shkodra, shkodra daily info, shkodra 1997, shkodra 1913, shkodra 1911, shkoder 1991, shkoder 1913, weather in shkoder, weather shkodra, shkodra sot, tv shkodra, big brather shkodra, shkodra youtube, intervista, shqipërisë, shkodran mustafi, shkodran tolaj,
Name

28 Nanduer,2,28 Nentor,2,7 Mars dita e mesuesve,1,8 Mars,1,A la franka,1,Abaz Golemi,1,Abaz Xhudi,1,Abdurrahim Myftiu,1,Abdyl Frashëri,2,Adem Kastrati,1,Adil Ujkashi,1,Adnan Bala,1,Adolf Hitler,1,Adriatic Cafe,1,Afërdita Shahini,1,Agim Jakova,2,Agjenci Trasporti ne Shkoder,1,Agjenci Turistike ne Shkoder,1,Agjenci Udhetimi ne Shkoder,1,Agron Trufa,1,Agron Tufa,1,Ahengu Shkodran,3,Ahengxhinjët shkodranë,2,Ahmet Ashikja,1,Ahmet Bushati,2,Ahmet Efendi Bushati,1,Aktorët Shqiptarë,32,Albania,3,Albanologjia,9,Albatros Rexhaj,1,Aleksandar Stipčević,1,Aleksander Prosi,1,Aleksander Sirdani,1,Aleksandër Stavre Drenova,1,Aleksandër Stipçeviq,1,Aleksandër Xhuvani,1,Alfabeti,1,Alfred Çapaliku,1,Alfred Nobel,1,Ali Këlcyra,1,Ali Pashë Tepelena,1,Ali Sahatçia,1,Alisa Baraku,1,Alqi Kareco,1,Alush Beqari,1,Amazonat shqiptare,1,Ambasada e Shqipërisë në Shtetet e Bashkuara,1,Ana Gjakova,1,Ana Jakova,1,Ana Malit,1,Anamalas,1,Andërr e nji mbasditje vere,1,Andrea Kushi,1,Andrea Skanjeti,3,Andrrime fiorentine,1,Angjelin Nenshati,1,Angjelin Saraçi,1,Angjelina Gurakuqi,1,Anton Ashta,1,Anton Çefa,1,Anton Harapi,3,Anton Mazreku,1,Anton Xanoni,1,Anzat e Parnazit,1,Apollon Skalkovski,1,Apologjia e Skenderbeut,2,Aqif Domini,1,Arben Kumbaro,1,Ari,1,Arsen Idromeno,1,Arshi Pipa,9,Artissima Art Gallery,1,Asaj,1,Asdreni,1,Ashiku Pjerin,1,Ashta Sandër,1,Astrit Hafizi,1,At Bernardin Palaj,1,At Gjon Shllaku,2,At Zef Valentini,1,Atdheut,1,Atë Bernardin Palaj,1,Atë Martin Gjoka,1,Athanas Banushi,3,August Landmesser,1,Aurela Cuku,1,Autori Xhahid Bushati,1,Babë Dudë Karbunara,1,Balë Gjuri,1,Balli Kombetar,1,Ballkaniada 1946,1,Balshajt,1,Baltasar Benussi,1,Baltjon Stamolla,1,Banda Frymore ne Shkoder,1,Banka Globale e Farërave,1,Barcaleta shkodrane,1,Bardh Smaja,1,Bardhosh Dani,1,Bashkëjetesa ndërfetare në Shkodër,1,Bashkia Shkoder,1,Bashkia Shkodres,2,Bashkia Vau Dejes,1,Bashkimi Shkodran,1,Bashkisë,1,Bashknija e Shqypris,1,Bashkoniu,1,Basho Jona,1,Bedi Pipa,3,Bedrie Pipa,3,Begollajt,1,Begzad Baliu,2,Bejta shkodrane,3,Bep Shiroka,3,Beqir Sahatçia,1,Bërdicës,1,Bernardin Palaj,3,Bernardina Kodheli,1,Bernardina Marubi,1,Besnik Jakova,2,Besnik Sahatçia,1,Best 10 North Shkoder,1,Best Ten North Shkoder,1,Bib Doda,1,Biblioteka e Shkodres,1,Biblioteka Marin Barleti,1,Big Brother Shkodra,1,Bik Ndoja,1,Bik Pepa,1,Binak Alia,1,Bisede me qytetin tim,1,Bishtiqendia,1,Bizneset ne Shkoder,2,Bledi Strakosha,1,Blerje ne internet,1,Blerje Online,1,Boga,1,Bogë,1,Boriçi Daut,1,Botë më vete,1,Bregu Ranës,1,Brezi i vektares,1,Brunilda Ternova,1,Bujana Jakova,2,Bujar Qamili,1,Bukurie Gjeçi,1,Bukurija duhet fort,1,Burhan Juka,1,Bushatas,1,Bushati Hamdi,1,Bushati Masar,1,Bushatit,1,Bushatllinjtë e Shkodrës,4,Buzë të ngrira në gaz,1,Buzuku,1,Camaj Martin,4,Carl Ritter von Ghega,1,Carlo Gegha,1,Çatin Saraçi,2,Çaushollaj,1,Çerçiz Topulli,1,Cesk Zadeja,1,Çesk Zadeja,1,Çiftelia,1,Çifti i lumtur,2,Ciprian Porumbescu,1,Citta di Scutari,1,Çka do t' jet Shkodra,1,Çmimi Nobel,1,Colonel Sanders,1,Cubat,1,Cuf Shkreli,1,Cuk Marku,1,Çuni i Korculls,1,Currlina,2,Daija Tish,1,Dajçit,1,Dallëndyshe eja,1,Dallëndyshja u kthye,1,Daniel Gjeçaj,1,Daniele Farlati,1,Daniele Farlato,1,Danjel Gjeçaj,1,Dante Alighieri,1,Dante e ne shqiptarët,1,Dash Sokoli,1,Data e ditës së Pashkëve,1,Daut Boriçi,1,de Calcuta,1,De obsidione Scodrensi,1,Dedë Gjo Luli,2,Dedë Gjon Luli,1,Dedë Nika,1,Deka e burrnija,1,Deklaratë shtypi,1,Dënimi i fundit me vdekje në Shqipëri,1,Dënimi kapital,1,Dënimi me vdekje,1,Dera e përtrime,1,Dëshir,1,Dhaskal Todhri,1,Dhimitёr Anagnosti,1,Dialekti Gegë,1,Diana Kastrati,1,Dibra,1,DigitAlb,1,Digjitalb,1,Diptik,1,Diskriminimi dhe racizmi ne Gjermani,1,Diskriminimi ne Gjermani,1,Dita e Gruas,1,Dita e luleve në Shkodër,1,Dita e mesuesit,1,Dita e Nënës,1,Dita e Punës,1,Dita e Punëtorëve,1,Dita e Tokës,1,Dita Ndërkombëtare e Gruas,1,Dita Ndërkombëtare e Punëtorëve,1,Dita Nderkombetare e Tokes,1,Ditari intim,1,Dixhitalb,1,Djali e balta,1,Djali pa nanë si nata pa hanë,1,Djalli,1,Doktor Prela,1,Doktori Frederik Shiroka,1,Dom Aleksander Sirdani,1,Dom Frano Illia,1,Dom Marin Sirdani,1,Dom Ndoc Nikaj,3,Dom Ndre Mjeda,12,Dom Nikollë Kaçorri,1,Dom Zef Ashta,1,Dom Zef Puka,1,Donat Kurti,3,Dream Visions,1,Drisht,2,Drishti,2,Drishtit,1,Dritan Hoxha,1,Drivasto,2,Dutari,1,Dy lot e nji betim,1,Dy Lule,1,E vjetra shembet kohët po ndryshojnë,1,E-commerce,1,Earth Day,1,Edit Durham,1,Edith Durham,1,Egon Gjadri,1,Elegjia Vllazërore,1,Elhaida Dani,1,Elida Jorgoni,1,Ema Ndoja,1,Embassy Of Albania,1,Emigracioni ne Gjermani,1,English,1,Enver Draçini,1,Enver Hoxha,5,Enver Muriqi,1,Eqerem Çabej,1,Eqrem Çabej,1,Ergi Dini,1,Erika Camaj,1,Ernest Koliqi,21,Esat Oktrova,1,Estrada e Shkodres,9,Ethem Bakalli,1,Etnograf,1,Fadil Kraja,2,Faik Adem Luli,1,Faik Luli,1,Familja Çeka,1,Familja Frashëri,1,Familja Kasneci,1,Familja Saraçi,1,Familja Suma,1,Familjet shkodrane,5,Fast Food ne Shkoder,1,Fatbardh Smaja,1,Fatbardha Saraçi,1,Federata Panshqiptare Vatra,1,Fehime Pipa,3,Fejzi Dika,1,Fejzi Spahia,1,Fëmi shqiptar në lulishte t'hueja,1,Festa e 1 Majit,1,Festa e flamurit,1,Festa e karnavaleve,1,Festa e Pashkëve,1,Fet Gumina,1,File Gjeloshi,1,Filip Çeka,1,Filip Daia,1,Filip Daija,1,Filip Kraja,1,Filip Noga,1,Filip Shiroka,11,Fiqiret Juka,1,Fishta Gjergj,13,Fitues i Kampionatit Botëror,1,Fjala e përdorimi i saj,1,Fjalimi i Fishtes,1,Fjalori etimologjik i gjuheve indoeuropiane,1,Fk Vllaznia,1,Flamur Tartari,2,Floreta Faber,1,Floreta Luli,1,Floriri,1,Formula e Pagëzimit,1,Foto historike,3,Foto Nenshati,1,Foto te vjetra Shkoder,1,Fotografi te vjetra,3,Fotografia Pici,1,Fotoshop,1,Fototeka Kombëtare Marubi,1,Fototeka Marubi,5,Fototeka Nenshati,1,Fran Ndoja,1,Frang Bardhi,2,Frano Ilia,1,Frano Ndoja,2,Frasheri Naim,25,Frati i kangvet,1,Frati Shqyptar,1,Frederik Ndoci,1,Frederik Rreshpja,1,Frederik Shiroka,2,Fric Fistani,1,Fshati Lotaj,1,Fusha e Çakajve,1,Futboll,1,Gac Çuni,1,Gac Çunin,1,Gac Gurashi,1,Gaentan Petrota,1,Gaetano Petrotta,1,Gasper Beltoja,1,Gaspër Beltoja,1,Gasper Benussi,1,Gasper Curcia,2,Gaspër Çurçia,2,Gasper Gurakuqi,1,Gaspër Harapi,1,Gaspër Krasniqi,1,Gasper Pali,6,Gaspër Pali,6,Gatimi krapit,1,Gatimi peshkut,1,Gazmend Kraja,1,Gaztorët shkodranë,3,Geg Postrippa,1,Gegë Kodheli,2,Gegë Marubi,2,Gegë Postriba,9,Gege Toska,1,Gegërishtja,1,Gegnisht,1,Genti Kruja,1,Genti Tavanxhiu,1,Gerald Ford,1,Gëzim Dimnaku,1,Gëzim Kruja,1,Gezim Uruci,1,Gëzim Uruçi,1,Gëzuar Vitin e Ri,1,Gilbert Gurakuqi,1,Giorgio Fishta,25,Giuseppe Valentini,1,Giuseppe Zamputti,1,Gjakova,1,Gjaksorvet,1,Gjelosh Luli,1,Gjergj Benussi,1,Gjergj Elez Alia,1,Gjergj Elez Alija,1,Gjergj Fishta,30,Gjergj Kastrioti,7,Gjergj Luca,1,Gjergj Vata,1,Gjeto Kola,2,Gjimnazi,1,Gjok Vata,1,Gjokë Misloca,1,Gjokë Vata,1,Gjon Buzuku,1,Gjon Gazulli,1,Gjon Shkrumi,1,Gjon Shllaku,2,Gjon Shllaku Frat,2,Gjon Simoni,1,Gjon Sinishta,1,Gjon Ujka,1,Gjosho Vasia,2,Gjosho Vasija,2,Gjovalin Gjadri,1,Gjovalin Gjoka,1,Gjuha Shqipe,3,Gjuha Shqype,2,Gjuhës Shqipe,1,Gjush Benussi,1,Gjush Sheldia,1,Gjush Sheldija,2,Gjyqi special 1945,1,Gjyzepina Kosturi,1,Gjyzepina Misloca,1,Gonxhe Bojaxhiu,1,Google,1,Grand Cafe,1,Grand Hotel Savoia,1,Gregor Kodheli,1,Gregor Marubi,1,Grigor Orllov,1,Grili,1,Gruaja Shqiptare,1,Grueja Hotjane,1,Grueja Shqyptare,1,Guljelm Deda,1,Guljem Deda,1,Gurit të Zi,1,Gustav Majer,2,Gustav Meyer,2,Hafiz Abaz Golemi,1,Hafiz Muhamet Bekteshi,1,Hafiz Sabri Koçi,1,Hajmelit,1,Hajrie Sula,1,Haki Mborja,1,Haki Stermilli,1,Halid Shenazi,1,Hamdi Bushati,3,Hamid Gjylbegaj,6,Hamid Gjylbegu,7,Hamit Kokalari,2,Hanë gjaku,1,Hanny Gurakuqi,1,Happy New Year,1,Harapi Anton,1,Harapi Tonin,1,Harland Sanders,1,Harmonia ndërfetare në Shkodër,1,Harpa,1,Hasan Kaduku,2,Hasan Preza,1,Hasan Smaja,1,Haxhi Abaz Golemi,1,Haxhi Hafiz Muhamet Bekteshi,1,Haxhi Ibrahim Kaduku,1,Haxhi Muhamet Bekteshi,1,Henrik Lacaj,3,Hermira Fico,1,Hermira Gjoni,1,Hero i Popullit,1,Hero Kombëtar,1,Hija flatrave te medhaja,1,Hil Mosi,6,Hilë Mosi,8,Himni i flamurit,1,Himni kombëtar,1,Histori Botërore,2,Histori Shkodrane,64,Histori Shqiptare,48,Historia e Kampionatit Boteror te Futbollit,1,Historia e notit,1,Historia e Sportit Shqiptar,1,Historia himnit kombëtar,1,Holokausti,1,Homeri shqiptar,1,Hotel ParkCafe,1,Hoxhallarët e Shkodrës,1,Humor,2,Hyjt mbi gremine,1,Hylli i Dritës,4,Hymni i Flamurit Kombtar,1,Hysen Kocia,1,Hysen Koçia,1,Hysni Bebeziqi,1,I have a dream,1,I mbetuni,1,I tretuni,1,Ibrahim Kaduku,2,Ibrahim Pashë Bushati,1,Ida Melgushi,1,Ilirët dhe Gjeneza e Shqiptarëve,1,Ilirishtja dhe Shqipja,1,Illyrici Sacri,1,Illyricum Sacrum,1,Imam Salih Myftia,1,Imam Vehbi Ismaili,1,Injac Zamputi,2,Injac Zamputti,2,Internet,1,Isa Alibali,3,Isa Boletini,1,Iskënder Skanderbeg,1,Islam Dizdari,1,Ismail Kadare,3,Ismail Lulani,1,Ismail Qemali,4,Italiano,1,Izabela Luli,1,Izet Bebeziqi,1,Jak Kraja,1,Jak Serreqi,1,Jakin Shkodra,7,Jakup Danja,1,Jakup Ramadani,1,Janica Martiniani,1,Jetë e thjeshtë,1,Joakin Serreqi,1,Johann Arendt,1,Jolanda Preka,1,Jolanda Shala,1,Jonuz Tafili,1,Jorgji Karbunara,1,Josef Szekely,1,Jul Variboba,1,Julian Deda,1,Jup Kastrati,2,Justin Rrota,2,Kabil Bushati,7,Kafja e Madhe,1,Kaftalli Mark,1,Kajo Karafili,1,Kalaja e Drishtit,1,Kalaja e Shkodrës,2,Kalaja Rozafa,2,Kalkutës,1,Kam mbet jetim,1,Kamera Live,1,Kamerat e sigurise,1,Kamerat e survejimit,1,Kampionati Ballkanik i Futbollit,1,Kampionati Botëror,2,Kampionati Botëror i Futbollit 2018,1,Kanga e djepit,1,Kanga e kumbanares,1,Kanga e poetit,1,Kanga e Prendimit,1,Kanga Migjenit,2,Kange Perndimi,1,Kange Prendimi,1,Kanuni Dukagjinit,2,Kanuni i Lekes,1,Kara Mahmud Pashë Bushati,2,Kardinal Mikel Koliqi,1,Karl Gega,1,Karl Gurakuqi,3,Karlo Ghega,1,Karnaval ne Shkoder,1,Karnavalet,1,Karnavalet e Shkodrës,2,Karnavalet në Shkodër,1,Karnavaleve e Shkodrës,2,Kasem Taipi,1,Kastrati Jup,1,Katedralja e Shën Shtjefnit,1,Katedralja Shkodër,1,Katerina Biga,1,Katrina Biga,1,Katunar pri Rrashbulle,1,Kel Marubi,1,Kenga e djepit,1,Kënga e Gjergj Elez Alisë,1,Kënga e tre heronjëve,1,Kënga Moisi Golemit,1,Kënga popullore e Gjergj Elez Alisë,1,Kënga popullore e Oso Kukës,1,Kënga popullore shkodrane,5,Kënga qytetare shkodrane,5,Këngët Popullore Shqiptare,2,Kentucky Fried Chicken,1,Kërshëndellat,1,Këshilli i Qarkut Shkodër,1,KFC,1,Kirurgu Frederik Shiroka,1,Kisha e Dajçit,1,Kisha e Madhe,1,Kisha Shirgjit,1,Kisha Shirqit,1,Kisha Shna Prendes,1,Kisha Zojës Shkodër,1,Klubi Sportiv Vllaznia,1,Koha e lules,1,Koha e Re,1,Koineja e gjuhës shqipe,1,Kokalari Kokalari,1,Kol Gurashi,1,Kol Jakova,1,Kol Kamsi,1,Kol Shiroka,1,Kole Ashta,1,Kolë Gurashi,2,Kolë Idromeno,1,Kolë Jakova,2,Kolë Kamsi,1,Kole Kurti,1,Kolë Luli,1,Kolë Prenushi,1,Kolë Shiroka,3,Kole Shllaku,1,Kolë Xhuxha,1,Kolec Shllaku,6,Koliqi Ernesto,19,Komedia Hyjnore,1,Komisia Letrare Shqipe në Shkodër,1,Kompozitori Tonin Harapi,1,Komuna Ana e Malit,1,Komuna Berdice,1,Komuna Bushat,1,Komuna Dajc,2,Komuna Guri i Zi,1,Komuna Hajmel,1,Komuna Mnele-Vig,1,Komuna Postribe,2,Komuna Pult,1,Komuna Rrethina,1,Komuna Shale,2,Komuna Shllak,1,Komuna Shosh,2,Komuna Temal,1,Komuna Velipoje,2,Komuna Vig Mnele,1,Komuniteti mysliman,1,Konfederata Ilirike,1,Konferenca Paqes ne Paris,1,Konferencën e Londrës,1,Kongresi i Alfabetit,1,Kongresi i Manastirit,1,Konstadin Kristoforidhi,1,Konstandin Kristoforidhi,1,Koreja e Veriut,1,Korespondenti,1,Kosova djepi i shqiptarizmit,1,Kosova në luftë,1,Kostandin Naponi,1,Kovaçi Loro,1,Kraja Fadil,1,Krapi Tave,1,Krijimi i himnit kombëtar,1,Krimet e Komunizmit,5,Krishtlindja,1,Krishtlindje,1,Kristaq Antoniu,1,Kristo Floqi,1,Kryengritja e Malësisë,1,Ks Vllaznia,1,Kshenellat,1,Kujtime Franceskane,1,Kulshedra,1,Kultura Shkodrane,12,Kumbulla përtej murit,1,Kupe Danja,1,Kupës së Botës,1,Kuq e blu,6,Kuq e zi,2,Kur bie shi në Shkodër,1,Kur eshte Dita e Tokes,1,Kuriozitete,25,Kurti Donat,1,Kush janë shqiptarët,1,Kushtrimi i Skanderbeut,1,Kuvendi Dibrës,1,Kuvendi Gjuhadolit,1,Kuvendi i Berlinit,1,Kuvendi Prizrenit,1,Kuzhina Shkodrane,1,Lagjet e Shkodres,1,Lahuta,1,Lahuta e Malcis,10,Lahuta e Malesise,10,Lahuta e Malsis,10,Lajmtari i Zemrës së Krishtit,1,Lamtumirë,1,Laskarina Bubulina,1,Lauresha e Shkodrës,1,Lazer Filipi,2,Lazër Kraja,1,Lazër Radi,2,Lazer Shantoja,2,Lazër Shantoja,7,Lec Fishta,1,Lec Kurti,3,Lec Ndreka,1,Lec Sekuj,1,Lec Shllaku,6,Lef Nosi,1,Legjenda e misrit,1,Legjenda Migjenit,1,Lekë Dukagjini,2,Lekë Gruda,3,Lelet e Majit,1,Letërsia,128,Levizja Antikomuniste,1,Leze Sakate,1,Leze Sakatja,1,Lin Delija,1,Lindja Jezusit,1,Lindja Kishtit,1,Liqeni i Shkodrës,1,Lira,1,Lirija,1,Lirijasi,1,Lissus,1,Little Museums,1,Liza Bjanku,1,Liza Gjoka,1,Llazar Siliqi,1,Llesh Cukali,5,Lodovik Gjergji,1,Loro Boriçi,1,Loro Kovaçi,1,Luan Barova,1,Luan Borova,1,Lucia Nadin,1,Luçie Kolë Gjinaj Xhuxha,1,Luçie Miloti,1,Luçie Zorba,1,Luçije Kraja,1,Luçije Kraja Kuqani,1,Luçije Kuqani,1,Ludovico Ariosto,1,Ludovik Pepa,1,Lufta e Gurit të Kuq,1,Lufta e Parë Botërore,1,Lufta Parë Botërore,1,Lugati,1,Luigj Benussi,1,Luigj Bumci,2,Luigj Bumçi,2,Luigj Gurakuqi,9,Luigj Ljarja,1,Luigj Mjeda,1,Luigj Prela,1,Luigj Shala,2,Luk Kacaj,1,Luk Kaqaj,1,Luka Matrënga,1,Lukë Kaçaj,1,Lule bore,1,Lules,1,Lules se Majit,1,Luli Migjeni,1,Luli vocerr,1,Lulja e Majit,1,Lulzim Vulashi,1,Lumi Buna,1,Lumnije Juka,1,Lumo Skendo,1,Luta,1,Lutfi Sahatçia,1,Lutja Migjenit,1,Lutje,1,Lyra Shqiptare,1,Madre Teresa,1,Magister,1,Makeroniana,1,Makeronjana,1,Malarja ne Shqiperi,1,Malcis,1,Malesi e Madhe,1,Mall e mërzi,1,Mall per Shkodren,1,Malsi,1,Malsori ne Paris,1,Mandolinë,1,Maria Akshija,1,Marie Çurçia,1,Marie Logoreci,2,Marie Qyrsaqi,1,Marigo Poçi,1,Marigo Posio,1,Marigo Pozio,1,Marije Logoreci,1,Marije Qyrsaqi,1,Marin Barleti,2,Marin Sirdani,1,Marino Barlezio,1,Marinus Barletius,1,Mark Dema,1,Mark Kaftalli,1,Mark Kakarriqi,1,Mark Luli,1,Mark Pici,1,Mark Tirta,2,Marketin Pici,1,Maro Kondaj,1,Martin Camaj,6,Martin Gjoka,1,Martin Luther King,1,Martirët katolik të masakruar nga diktatura,1,Marubbi,1,Mary Edith Durham,1,Masar Bushati,1,Mati Kodheli,1,Mati Logoreci,3,Mati Marubi,1,Mazreku Anton,1,Mbi vorr të nanës,1,Mbramja asht larg,1,Mbretëresha Teuta,1,Medin Zhega,1,Medreseja Shkoder,1,Mehdi Guni,1,Mëhill Gjon Pali,1,Mëhill Kasneci,1,Mëhill Kostandin Gjeçi,1,Mehmet Ali Pasha,1,Mehmet Elezi,1,Mehmet Frashëri,1,Mehmet Konica,2,Mehmet Pashë Bushati,1,Mehmet Shehu,2,Melibeu,1,Mentor Quku,3,Meri Zefi,1,Merita Smaja,1,Meshari,1,Meshtari i Malcis,1,Messale,1,Mësuesit e hershëm të Shkodrës,1,Mexhid Yvejsi,1,Mic Sokoli,1,Michael King,1,Mid'hat Frashëri,1,Mid'hat Vogli,1,Midhat Araniti,2,Midhat Frasheri,1,Midhat Vogli,2,Migjeni,10,Migjeni Legjenda,1,Migjeni Luli,1,Migjeni Mjerimi,1,Migjeni Novele,1,Migjeni Theatre,1,Migjeni Zeneli,1,Mihal Popi,1,Mihallaq Luarasi,1,Mikë Mernaçaj,1,Mikel Çeka,1,Mikel Kodheli,1,Mikel Koliqi,2,Mikel Marubi,1,Mikel Prennushi,1,Milan Shuflai,1,Milan Shuflaj,1,Milan Syfflay,1,Millosh Gjergj Nikolla,10,Millosh Nikolla,10,Miloti Zyliha,1,Mimika Luca,1,Mimozat,1,Miriam Bruçeti,1,Miss Bjeshka,1,Missal,1,Mit'hat Araniti,2,Mit'hat Frashëri,1,Mit’hat Frashëri,1,Mita Jakova,2,Mithat Araniti,2,Mithat Frasheri,1,Mitologji,1,Mitologjia shqiptare,2,Mjerimi Migjeni,1,Mjeshtri i Madh i Artit,1,Mnelës,1,Moisi Arianit Golemi,1,Moisi Golemi,1,Moj e vogla si florini,1,Mojsi Golemi,1,Molla Ferhati,1,Mosi Hilë,1,Mother Teresa,1,Motres Pipa,1,Mrika Mernacaj,1,Mrika Mernaçaj,1,Muaji i Ramazan,1,Muaji i Ramazanit,1,Muhamed Nasirudin el-Albani,1,Muhamed Sytari,2,Muhamet Bekteshi,1,Muhamet Sahatçia,1,Muhammad Nasir-ud-Din al-Albani,1,Muharrem Gjylbegu,1,Muho Asllani,2,Musa Gjylbegu,1,Musa Juka,1,Musa Kopliku,1,Musine Kokalari,2,Musine Musine,1,Mustafa Qulli,1,Mustafa Reshit Pashë Bushati,1,Mustafë Dervishi,1,Muza Musine,1,Muzafer Pipa,1,Muzeu i diktaturës,1,Muzeu Kombëtar i Fotografisë Marubi,3,Muzeumi Historik Shkoder,3,Muzg mërgimi,1,Muzika Popullore Shkodrane,1,Muzika Popullore Shqiptare,2,Muzikanti Tonin Harapi,1,Myfarete Laze,1,Myftar Uruçi,1,Myslym Peza,1,Myzafer Pipa,4,Nadjezhda N. Gicko-Shamova,1,Naim Frashëri,27,Nakdo Monici,2,Nanë e përbashkët,1,Nasho Jorgaqi,2,Nasiruddin Albani,1,Nasirudin Albani,1,Nasirudin Nexhati,1,Nasuf Dizdari,2,Nderi i Sportit Shqiptar,1,Ndoc Camaj,1,Ndoc Çefa,1,Ndoc Gurashi,2,Ndoc Martini,1,Ndoc Martini Camaj,1,Ndoc Mazi,1,Ndoc Nikaj,3,Ndoc Shllaku,1,Ndoc Xhuxha,1,Ndok Illia,1,Ndre Mjeda,13,Ndrek Luca,1,Ndrek Saraçi,1,Ndrek Shkjezi,1,Ndrekë Luca,1,Ndrekë Pici,1,Ndrekë Shkjezi,1,Ndue Kasneci,1,Nedret Pipa,3,Nefail Piraniqi,1,Nemesis,1,Nëna dhe femija,1,Nënë Tereza,1,Nexhmi Bushati,3,Nexhmije Xhunglini,1,Ngadhnija e Kryqit,1,Ngritja e flamurit në Krujë,1,Ngritja e flamurit në Vlorë,2,Nik Gjergji,1,Nikë Kasneci,1,Nikë Mernaçaj,1,Nikita Hrushov,1,Niko Pojani,1,Nikol Dakaj,1,Nikoleta Shoshi,1,Nikolin Muzhani,1,Nikolin Pici,1,Nikoll Dakajt,1,Nikoll Kaqorri,1,Nikolla Shurbani,1,Nikollë Daka,1,Nikollë Dakaj,1,Nikollë Idromeno,1,Nikolle Kacorri,1,Nine Temali,1,Nine Zamputti,1,Njazi Kazazi,1,Një jetë e re po lulëzon gërmadhash,1,Nji lule vjeshtet,1,Njih vetveten,1,Nora e Hotit,1,Nora e Kelmendit,1,Nosh Xhuxha,1,Notable People,218,Notarët shkodran,1,Noti shkodran,1,Novela Migjenit,1,Novelë mbi krizë,1,Noz Martini Zamaj,1,Nuh Sahatçia,1,Nuse Shkodrane,1,O moj Shqipni e mjera Shqipni,1,Odisea,1,Ollga Luarasi,1,Ollga Nikolla,1,Online Shopping,1,Onomastika Dardane,1,Onufri,1,Opera Mrika,1,Ora e Maleve,1,Organizata Antikomuniste,1,Orkestra Frymore ne Shkoder,1,Orlandi i çmendun,1,Orlando Furioso,1,Osja i falltores,1,Osja i Fallxheshës,1,Osman Jonuzi,1,Osman Kuka,1,Oso Baroti,1,Oso Kuka,1,Osoja i falltores,1,Osoja i Fallxheshës,1,Our lady of shkodra,1,Paç Kovaçi,1,Pader Anton Harapi,2,Pajtorja e Shkodres,1,Pal Ejlli,1,Pal Engjëlli,1,Pal Ëngjelli,1,Palok Kurti,1,Palok Nika,1,Palok Prek Gjergji,1,Palokë Kurti,5,Palokë Nika,1,Pandeli Cale,1,Paolina Kodheli,1,Papa Jani,1,Papa Tani,1,Papa Xhuvani,1,Parku i Taraboshit,1,Parku Kombëtar i Thethit,1,Parlamenti shqiptar 1921,1,Pashalleku Shkodres,1,Pashk Gjeçi,1,Pashk Misloca,1,Pashket Katolike,1,Pashket Ortodokse,1,Pashko Gjeçaj,1,Pashko Gjeçi,1,Pashko Vasa,3,Pasticeri ne Shkoder,1,Paulin Lacaj,1,Paulin Ndoja,1,Paulin Preka,1,Paulin Selimi,1,Paulus Angelus,1,Pavaresia e Shqiperise,1,Pavlin Pali,1,Pëllumb Xhufi,1,Per shkodrant,1,Per shkodren,3,Pergamena e Shkodrës,1,Perikli Jorgoni,2,Perpara derës së Parrizit,1,Perpjekja Shqiptare,1,Përse unë nuk jam komunist,1,Persekutimi komunist,1,Pesë Maj,1,Peter Barlt,1,Petrotta Gaetano,1,Philip Nogga,1,Philippe Nogga,1,Photoshop,1,Piceri ne Shkoder,1,Pier Kolond,1,Pietro Marubbi,1,Piktorët Shqiptarë,7,Pina Thani,1,Pipa Arshi,2,Pjerin Ashiku,1,Pjerin Ndreka,1,Pjetër Dungu,1,Pjetër Engjëlli,1,Pjeter Gaci,2,Pjetër Gaci,1,Pjeter Gjini,1,Pjetër Gjini,1,Pjeter Gjoka,1,Pjetër Gjoka,1,Pjetër Logoreci,1,Pjetër Marubi,4,Pjeter Pepa,1,Pjetër Pepa,1,Pjetër Saraçi,1,Pjetër Zarishi,1,Pjetro Marubbi,1,Pleqnija,1,Poema Lissus,1,Poema Mjerimit,1,Poema Qerbelaja,19,Poema Qerbelajsë,1,Poema Qerbelasë,5,Poetit të vdekun,1,Poezi Martin Camaj,1,Poezi nga Gasper Pali,1,Poezi per shkodren,1,Poezi Robert Shvarc,1,Poezija e rilindjes,1,Portreti i Skënderbeut,1,Posta e Shqypnisë,1,Postribas,1,Postribës,1,Prel Gjoni,1,Prend Doçi,1,Prendimi i andrrimeve,1,Preng Doçi,1,Preng Jakova,1,Prengë Bib Doda,1,Prenk Doçi,1,Prenk Doda,1,Prenk Jakova,1,Prenk Pllumi,1,Prenkë Jakova,3,Primo Docci,1,Primo Dochi,1,Primo Shllaku,2,Principata Balshajve,1,Principata e Shkodrës,1,Prroni i Çepit,1,Psalm muzgu,1,Puka,1,Pukjan,1,Pultit,1,Qarku Shkoder,24,Qarku Shkodrës,21,Qazim Dervishi,1,Qazim Mulleti,2,Qemal Draçini,2,Qemal Stafa,8,Qerbelaja,19,Qerim Vrioni,2,Qielli mbi oborr,1,Qortimet e vjeshtës,1,Qyfyre të Rrem Voglit,1,Qyteti i biçikletave,1,Racizmi ne Gjermani,1,Ramadan Sokoli,1,Ramazan Rragami,1,Ramazan Xhepa,1,Rapsodi i malit,1,Rashik Dino,1,Razma,1,Restorante ne Shkoder,1,Revista Fryma,1,Revista Hosteni,1,Revista Hylli i Dritës,1,Revista Shejzat,1,Rexhai Kosturi,1,Rezzo Schlauch,1,Rifat Frashëri,1,Rikard Ljarja,1,Rikthejeni Fishtën në tekstet shkollore,1,Ringjallja Jezusit,1,Ringjallja Krishtit,1,Riza Dani,1,Riza Kaduku,1,Riza Lahi,4,Riza Tafilaku,1,Robert Elsi,1,Robert Elsie,2,Robert Schwartz,3,Robert Shvarc,3,Robert Shvarcin,1,Romeo Gurakuqi,1,Romolo Zamputti,1,Rosela Gjylbegu,1,Roza Anagnosti,1,Roza Saraçi,1,Roza Xhuxha,2,Rozafa Castle,1,Rozafa Luca,1,Rrem Vogli,2,Rreth flamurit të përbashkuar,1,Rreth Shkodres,3,Rrethi Malesi e Madhe,2,Rrethi Puke,2,Rrethi Pukës,1,Rrethi Shkoder,20,Rrethi Shkodres,18,Rrethimi i Shkodrës,2,Rreziku i blerjeve ne internet,1,Rrok Dajçi,1,Rrok Zojsi,1,Rrok Zojzi,1,Rrota Simon,1,Rrugash,1,Ruginë Balsha,1,Sabri Koçi,1,Sadete Juka,1,Sadik Bejko,1,Sadik Spahija,1,Safete Juka,1,Sahati i Inglizit,1,Sait Boshnjaku,1,Sait Hoxha,1,Salih Boriçi,1,Salih Efendi Myftia,1,Salih Hoxha,1,Salih Myftia,1,Sami Frashëri,2,Sander Ashta,1,Sandër Ashta,1,Sandër Prosi,1,Sander Ruci,1,Sandër Ruçi,1,Sandër Saraçi,1,Sanxhaku Shkodres,1,Sara Smaja,1,Saraçi Sandër,1,Scutari,1,Seit Boshnjaku,1,Sejfi Vllamasi,1,Selami Tabaku,1,Semundja malarjes,1,Serafin Fanko,1,Shalës,1,Shan Pici,1,Shantoja Lazër,1,Sharkia,1,Sheboja,1,Shefqet Korça,1,Shefqet Ndroqi,1,Shegani,1,Shegës së kopshtit,1,Shën Pjetri,1,Sherbime Katering ne Shkoder,1,Sherbime Taksi ne Shkoder,1,Shimshir,1,Shimshirëve,1,Shin Dong Hyuk,1,Shiroka,4,Shiroka Frederik,1,Shirokë,1,Shiu mbi lum,1,Shkëlzen Doçi,1,Shkenca dhe jeta,1,Shko Dallëndyshe,1,Shko Meshar,1,Shko ti,1,Shkodër,5,Shkoders,1,Shkodra,4,Shkodra asht,1,Shkodra asht nji jetë,1,Shkodra dhe historia e saj,2,Shkodra dhe kultura e saj,1,Shkodra dhe motet,3,Shkodra dhe Venediku,1,Shkodra djepi i kultures,1,Shkodra e vjetër,4,Shkodra foto te vjetra,1,Shkodra gjate mesjetes,1,Shkodra historia,1,Shkodra Kryeqytet,1,Shkodra në mbramje,1,Shkodra në mëngjese,1,Shkodra ne shekuj,1,Shkodra ne vite,1,Shkodra në zheg,1,Shkodra Sot,13,ShkodraDaily,3,Shkodranas,1,Shkodrane,1,Shkodranet neper bote,4,Shkodrania,1,Shkodranja,1,Shkolla e Mesme Artistike Prenkë Jakova,2,Shkolla e Muzikës Prenkë Jakova,2,Shkolla e Shirokës,1,Shkollat e para shqipe në Shkodër,1,Shkrimtari Xhahid Bushati,1,Shllaku Lec,1,Shllakut,1,Shoqëria Bashkimi,1,Shoqëria Bogdani,1,Shoqëria Rozafat,2,Shoshit,1,Shote Galica,1,Shpirti i mjerë,1,Shpirti poetik i Tano Banushit,1,Shprehje shkodrane,1,Shqipëria,1,Shqipëria kampione e Ballkanit,1,Shqiptarët në Odesa,1,Shqiptarët në Ukrainë,1,Shqynija,1,Shqypnija e lirë,1,Shqypnisë,1,Shqypria,1,Shqyptari Frati Shqypnija,1,Shtatzania,1,Shtatzënia,1,Shtëpia e Pionierit,1,Shtëpise sime,1,Shtigjet tona te veshtira,1,Shtjefën Gjeçovi,3,Shtjefën Konstandin,1,Shtjefen Palushi,1,Shtjefën Palushi,1,Shtypshkronja Nikaj,1,Shuk Prifti,1,Shyqyri Alushi,1,Si falet nje femi per Atdhe,1,Si lind jeta,1,Si të dallojmë floririn,1,Siç më thotë nënua plakë,1,Sikur t'isha djalë,1,Sikur të isha djalë,1,Simon Gjoni,1,Simon Jubani,1,Simon Pepa,1,Simon Rrota,2,Simon Simonidhi,1,Simpoziumin Shkencor,1,Skanjeti Andrea,1,Skënder Luarasi,1,Skënder Muça,1,Skenderbeu,5,Skënderbeu,2,Skifter Këlliçi,1,Smajl Martini,1,Sokol Gjoka,1,Sokol Rama,1,Sokoli e Mirja,1,Sokoli Ramadan,1,Spiro Dede,1,Sport,10,Sporti i notit,1,Statuta et ordinationes capituli eçlesiae Cathedralis Drivastensis,1,Statutet e Drishtit,1,Statutet e Shkodrës,1,Stavro Skendi,1,Sterbeqi,1,Studime ne Gjermani,1,Studimeve Albanologjike,1,Studiuesi i traditave tona etnokulturore,1,Sulejman Dibra,2,T’falun Atdhetarit të Kosovës,1,Tahir Dizdari,1,Tamara Gaci,1,Tamara Kudrickaja,1,Tamburja,1,Tani Petrotta,1,Tano Banushi,3,Tasho Lako,1,Tava e Krapit,2,Tave Krapi,2,Tave peshku shkodrane,1,Te jetosh ne Gjermani,1,Të korrunat,1,Te ura e Sutjeskës,1,Teatri Migjeni,38,Teatri Popullor,1,Tef Palushi,2,Tefë Kuqani,1,Tefë Pici,1,Telepatia,1,Temalit,1,Teodor Haxhi Filipi,1,Tërmeti 1979,1,Teufik Duka,1,Teufik Gjyli,1,Thanje shkodrane,1,The Albanians,1,The Guardian,1,The Passenger in Cabin 54,1,The Siege of Shkodra,1,The X Factor Albania,1,Thenie shkodrane,1,Theodor Anton Max Ippen,1,Theodor Ippen,1,Theron J. Damon,1,Theth,2,Theth National Park,1,Thethi,2,Tingëllim për Shkodrën,1,Tinka Kurti,4,Tinka Thani,2,Tish Daija,1,Tomor Dani,1,Tomor Osmani,6,Tonin Çobani,1,Tonin Harapi,1,Tonin Tërshana,1,Tonin Zadeja,2,Tourism,7,Tradita Shkodrane,1,Traditat tona,1,Trashëgimia letrare e Qemal Stafës,5,Tringa,1,Tringa e Grudës,1,Tringa Smajl Martinit,1,Tringë Smajli,2,Tringë Smajlja,2,Tuj kujtue Fishten,1,Tuk Jakova,3,Tul Gjuri,1,Tulipani i pyllit,1,Tulipani i Sharrit,1,Tulipani shqiptar,1,Turizem,2,Turizmi ne Shkoder,1,Unë kam një ëndërr,1,Universiteti,1,Universiteti Luigj Gurakuqi,1,Universiteti Shkodrës,1,Ura Art e Bahçallekut,1,Ura e Bahcallekut,1,Ura Mesit,1,Urdhnimet e poezis,1,Urime për Vitin e Ri,1,Va Dejas,1,Vaçe Zela,1,Vaji i Bylbylit,1,Vajz Shkodrane,1,Valentini Giuseppe,1,Valentini Zef,1,Vangjel Gjika,1,Vangjel Kika,1,Vargu i jetës,1,Vasil Shanto,1,Vaso Pashë Shkodrani,2,Vau Dejës,1,Vegim mendimesh,1,Vëgimi,1,Vegla muzikore,1,Vehbi Ismaili,1,Vehbi Sulejman Gavoçi,1,Vehdi Gavoçi,1,Veli Stafa,1,Velikopoje,1,Velipoja,1,Velipojak,1,Velipojë,1,Velipojes,1,Vëllavrasi,1,Vendet më të mbrojtura në botë,1,Vëndi im,1,Vendit tem,1,Veprimtar i çështjes kombëtare,1,Veprimtari Kulturore Artistike,3,Vera Bitani,1,Vera Bregu,1,Vermosh,1,Vermoshi,1,Vesel Rizvanolli,1,Vigut,1,Viktor Bruçeti,1,Viktor Koliqi,2,Viktor Shiroka,1,Vildan Tufi,1,Vilhelm Teli,1,Vinçenc Prendushi,3,Vinçenc Prennushi,4,Vinçenc Prenushi,2,Vincens Penushi,1,Violeta Sekuj,1,Violeta Zefi,1,Virtyti,1,Virusi i terbimit,1,Viti Shahini,1,Vitore Nino,1,Vitore Ujka,1,Vjeshtë,1,Vjosa Jakova,1,Vllaznia,9,Vllaznia not,1,Vllaznia Shkodres,1,Vojsava Kastrioti,1,Vojsava Triballi,1,Vojsava Tripalda,1,Vorri i Skander Begut,1,Vorri nanes,1,Vox Populi,1,Vrasja Luigj Guqakuqit,1,Vuksan Gela,1,Vulashi Lulzim,1,Wassa Effendi,2,Welcome to Shkodra,8,Willy Kamsi,2,Xhahid Bushati,1,Xhambazet,1,Xhamia e Parrucës,1,Xhamia e Plumbit,1,Xhamia e Plumit,1,Xhelal Baku,1,Xhelal Zejneli,1,Xhemal Broja,1,Xhemal Bushati,1,Xhemal Naipi,1,Xhevahir Spahiu,1,Xhevdet Hafizi,1,Xhuvani Aleksander,1,Yanitza Martinaj,1,Zafina Vasa,1,Zana popullore,1,Zani i Shna Ndout,2,Zef Ahmeti,1,Zef Deda,3,Zef Jubani,1,Zef Kadarja,1,Zef Kolombi,1,Zef Kurti,1,Zef Mala,1,Zef Malaj,1,Zef Malja,1,Zef Ndoci,1,Zef Pellumbi,1,Zef Pllumi,1,Zef Saraçi,1,Zef Valentini,1,Zef Zorba,2,Zekë Ndoci,1,Zeneli Migjeni,1,Zhan d’Arka shqiptare,1,Zhega Medin,1,Zhvillimi arsimit në Shkodër,1,Zog Dushmani,1,Zog Sakoli,1,Zogaj,3,Zoja e Kalase,2,Zoja e Keshillit te mire,2,Zoja e Shkodres,2,Zonja Z,1,Zotnis,1,Zydi Bakalli,1,Zyliha Miloti,1,
ltr
item
Shkodra Daily: Shkodra në shek. XIV-XV: Lidhjet tregtare me trevat e tjera
Shkodra në shek. XIV-XV: Lidhjet tregtare me trevat e tjera
Liqeni i Shkodrës lundrohej shumë në mesjetë. Shkodra ishte një port i vërtetë ku ankoroheshin mjetet e lundrimit që vinin nga krahinat përreth liqenit. Një rëndësi të veçantë mori lumi i Bunës, i cili ishte i lundrueshëm. Nëpërmjet tij Shkodra lidhej me detin ..
https://4.bp.blogspot.com/-5bT_TsjTfW8/WG3oRDGznmI/AAAAAAAADOY/clg2Mx8c0BkTO9UI6Pk2SpdcwilegQgbACLcB/s1600/kalaja_shkoder.jpg
https://4.bp.blogspot.com/-5bT_TsjTfW8/WG3oRDGznmI/AAAAAAAADOY/clg2Mx8c0BkTO9UI6Pk2SpdcwilegQgbACLcB/s72-c/kalaja_shkoder.jpg
Shkodra Daily
http://www.shkodradaily.com/2017/01/shkodra-lidhjet-tregtare-ne-shekuj.html
http://www.shkodradaily.com/
http://www.shkodradaily.com/
http://www.shkodradaily.com/2017/01/shkodra-lidhjet-tregtare-ne-shekuj.html
true
4794096214637195701
UTF-8
Loaded All Posts Not found any posts VIEW ALL Readmore Reply Cancel reply Delete By Home PAGES POSTS View All RECOMMENDED FOR YOU LABEL ARCHIVE SEARCH ALL POSTS Not found any post match with your request Back Home Sunday Monday Tuesday Wednesday Thursday Friday Saturday Sun Mon Tue Wed Thu Fri Sat January February March April May June July August September October November December Jan Feb Mar Apr May Jun Jul Aug Sep Oct Nov Dec just now 1 minute ago $$1$$ minutes ago 1 hour ago $$1$$ hours ago Yesterday $$1$$ days ago $$1$$ weeks ago more than 5 weeks ago Followers Follow THIS CONTENT IS PREMIUM Please share to unlock Copy All Code Select All Code All codes were copied to your clipboard Can not copy the codes / texts, please press [CTRL]+[C] (or CMD+C with Mac) to copy