Agron Tufa - Kujtime të largëta

Agron Tufa - Kujtime të largëta
Të gjithëve na ka rastisur, të paktën njëherë në jetë, të kemi mbajtur në duar një balonë... Balonë, jo balonë - tollumbace mbase - nuk qëndron këtu problemi... I rëndësishëm është parimi i thjeshtë i fillit që mban fëmija ndër duar dhe ngjitja e balonës lart e më lart, mbi çati, mbi kurorat e pemëve, aq sa nga mahnitja e një ngjitjeje të tillë, përhumbesh dhe filli që mban balonën të del duarsh. Balona humbet në shtegtimin e rrymave të ajërta, diku ngec dhe fëmijën e mundon fati i panjohur i saj, përzier me njëfarë keqardhjeje, që nuk diti ta mbajë siç duket të shtrënguar fillin në duart tij të pasigurta.

Pak a shumë kështu ndodh me një të rritur kur rreket të gjejë fillin e humbur të balonës së fëmijërisë, e cila ka pluskuar tok me ëndrrat në eter. Ne provojmë t'u qasemi kujtimeve fëmijnore dhe rrekja jonë është një trajektore konfuze, e cila vjen duke u kthjelluar , në fillim me pamje të zbehta, mandej figura, zëra... derisa ato fitojnë qartësi, peshë e ndoshta edhe ngjyrë. Të rindërtosh fillin e identitetit tënd nëpër gjësende të humbura, të bëra fir, duke riprodhuar shijen dhe aromat e harruara, ashtu siç bënte Marsel Prusti në serinë e romaneve "Në kërkim të kohës së humbur", duke riprodhuar rastësisht nëpërmjet biskotave "madëlen" dhe një filxhani çaji, tërë sagën e harruar të fëmijërisë së platitur në përditshmërinë e zhurmshme! Kush ai substrat, ajo alkimi që e mban të pazhbëshme topografinë e kujtimeve tona? Kush ajo ngjarje që është ngulitur në mënyrën më të pashqitshme në kujtesën e parë? Është një, apo një formacion i shkapërdarë nëpër konturet e mjegullta? Po mundohem ta sjell një pamje të largët, që i ka mbijetuar kohës me pigmentin e saj të veçantë. Gjithçka zuri fill një ditë nga pyetja e një gazetarjeje mbi fëmijërinë, në një intervistë të dhënë jo shumë kohë më parë.

Me këtë përvojë mbase ndikoj tek lexuesi i kësaj faqjeje, që në mënyrë analoge t'i "përfshij" edhe ata me fillin e largët të kujtimeve të tyre. E nëse kjo përpjekje nuk del aq e suksesshme, sa e mendoj unë, le të shpresojmë së paku mbi dobinë e kujtimeve tona miturake, duke u përpjekur të shquajmë figurën e përlargët të fëmijës që na vdiret prej sysh.

Në mituri kam përshtypjen se dy janë konceptet që organizojnë njëfarë përfytyrimi mbi botën: hierarkia dhe topografia. Topografia fillon me oborrin e shtëpisë dhe shtrihet në përputhje me zgjatimin e syrit. Njëherë e pyeta vëllain tim më të madh se unë (sepse ai ishte në gjendje të më shpjegote çdo gjë), sesi lind dielli. Ai më tregoi me gisht majën e një vargmali të Korabit në lindje, ku dalloheshin si vizatime në hi trajtat e shtëpive të fshatrave në shpatinë.
- "I sheh shtëpitë e atij fshati afër majës? Çdo mëngjes, akoma pa larë sytë, Hima (një djalë halle që e kishte shtëpinë në atë fshat) e merr diellin dhe e ngjitën me një palë shkallë të gjata në qiell. Pastaj, dielli, pasi kalon tërë qiellin, shkon prapë të flejë aty ku Hima e merr prapë çdo mëngjes".
Në sytë e mi Hima u bë njeri i rëndësishëm.
- "Po nëse Hima nuk zgjohet dhe fle gjumë gjithë ditën, ne mbetemi pa diell!?", - pyeta i tronditur.
- "Jo, Hima nuk fle, se atë punë ka".
M'u duk e çuditshme.
- "Dielli ka krevat atje, pas asaj majës?"
- "Po, ai fle atje dhe i mbyll sytë. Është si një top, që i mbyll qepallat dhe fle", - tha gjithë siguri im vëlla.
Pastaj si duket bëra një pyetje të sikletshme, sepse vëllau filloi të brente thonjtë:
- "Po kur Hima vjen në shtëpinë tonë dhe nuk zgjohet atje, ku fle dielli, kush e ngre diellin në qiell?".
- "Kjo është një pyetje budalle!", - tha i inatosur im vëlla.
- "Jo, nuk është pyetje budalle!", - ngula këmbë.
- "Po mirë...", - tha im vëlla - "a nuk e ke vënë re, se Hima vjen tek ne vetëm në kohë me shi? Dhe kur koha është me shi, nuk bie diell. Kjo do të thotë, se dielli është shumë i lodhur për atë ditë dhe dëshiron të flerë".
Nuk isha i sigurt. Andaj i thashë:
- "Prit të të shtyp majën e hundës".
- "Pse?", - tha ai.
- "Të shoh a rren a s'rren. Po dolën ata pikërrizat e bardha, ti rren!".
Vëllai nuk pranoi dhe unë vendosa të pyes vetë Himën. Por Hima nuk erdhi gjithë verën, sepse gjatë gjithë verës nuk ra shi. Kur ka rënë shiu i parë, edhe unë duhet të kem harruar... Sepse shiu sillte në përroin përbri shtëpisë sonë përfytyrime të tjera, bashkë me zhaurimën e jehonave ndër vesh - një "auuuuauuu" e patësosur. Ndërsa përposh derdheshin rrëmbyeshëm valët e turbullta ngjyrë dherash dhe mua më dukej se ishte një lum prej groshe të zier. Dikush i mistertë, një hy i pashpjegueshëm, shumë më lart se majëmali ku jetonte Hima, e kurdiste këtë spektakël legjendar. Ai, sigurisht, ishte një njeri i Plotfuqishëm, enigmatik e çudibërës, që vinte ca kazanë të stërmëdhenj me fasule... e ja, tash, si i derdh njëri pas tjetrit, për t'ua dërguar të shuajnë urinë, atyre që punojnë në fusha...

Hierarkia është pranishme brenda shtëpisë; janë njerëzit e familjes nga varet ekzistenca jote, ndër ta, më e rëndësishmja, nëna. Pastaj rreth teje dallon persona të tjerë, të cilëve, me kohë, u vesh domethënie mitologjike: Gjyshi, gjyshja, vëllezërit dhe motrat më të rritura. Hierarkia fillon të qartësohet me rolet që zënë ata në botën shtëpiake, me shpjegimet që të japin dhe me edukimin e përvojave të para. Nga gjithë kjo hierarki familjare, flitej vazhdimisht për një person të tretë, të rëndësishëm, që nuk ndodhej aty. Ishte fjala për tim atë, për të cilin flisnin me të pëshpëritura, ndërsa gjyshja fshinte sytë me cep të shamisë. Emrin e tij ma kishin mësuar me këmbëngulje që ta mbaja mend dhe t'i përgjigjesha gjithkujt kur të më pyesnin: "i kujt je ti?". Ndjeja kureshtje dhe mister për tim atë që nuk e njihja. Konceptet e atësisë, përkatësisë etj, etj, asokohe nuk ekzistonin tek unë. Në hierarkinë familjare përpiqesha të gjej vendin e zbrazët të tij, diku midis gjyshit, gjyshes e nënës. Për herë të parë u ndesha me të kur isha rreth 3 vjeç, në një situatë të çuditshme. Një paradite pranvere erdhën policët. Na nxorën përjashtë, në bahçe, të gjithëve. Në fakt këtë e bënë me mirësjellje dhe në përgjithësi i admirova uniformat e tyre të reja, kapelat, këpucët e lustruara që shkëlqenin. Doja t'i prekja, por gjyshja më tërhoqi fort pas vetes. Fytyrat e familjarëve të rritur ishin të ngrysura e të shqetësuara, aspak të mahnitura. Midis tyre ishte një njeri i zakonshëm, shtatgjatë, me kësulë të bardhë në kokë dhe me duar të lidhura. Derisa shtëpia u zbraz, ai nuk m'i kishte ndarë sytë dhe këtë e kuptova kur ndesha vështrimin e tij, që qeshte nën mustaqe. Por unë nuk e dija kush ishte dhe më pëlqente të shikoja policët. I frymëzuar prej pamjes së tyre vrapova tek gjyshja, i kapa cepin e përparëses dhe i thashë më zë të lartë:
- "Kur të rritem dua të bëhem polic!".
U zhgënjeva nga mospërfillja e saj e thatë, ndërsa vëllai i madh, prapa shpinës së saj, më kërcënoi me gisht.
Burrin shtatlartë me kësulë, mustaqe e duar të lidhura nuk e lanë t'i takonte njerëzit e familjes sime. Nëna më pëshpëriste në vesh dhe mundohej të kallzonte me gisht në drejtim të tij, derisa ia doli të drejtojë ku duhet vëmendjen time:
- "Shihe mirë atë burrin... ai është yt atë!"
Atëherë u kujtova për vështrimin e tij dhe qeshjen nën mustaqe.
Mandej pashë, sesi policët hynë në shtëpinë tonë dykatëshe, si humbën nën hyrjen e harkuar të portës me qemer dhe si ngjitën shkallët në katin e dytë. Tek dera qëndronte serioz, solemn, pa shprehje njëri nga policët. Arrita t'u shkëputem duarve të nënës sime dhe u turra drejt hyrjes së shtëpisë sonë, por u ndala në prag, para këmbëve të policit. E pashë nga poshtë fytyrën e tij të drunjtë dhe hyra. Nuk më ndaloi. Ngjita shkallët dhe në një nga dhomat e katit të dytë, midis policëve, gjeta tim atë. Qe ulur në njërin nga sepetet e nusërisë së nënës sime dhe iu afrova afër gjunjëve. Pashë fytyrën e tij, mustaqet, kësulën, duart e lidhura me hekura dhe sidomos sytë e tij të ngulur në fytyrën time. Në tavan, midis trarëve poshtë çatisë, nën hatulla, rrëmonin policët. I ngriti duart e lidhura dhe më përkëdheli flokët.
- "Ç'kemi, shoku Agron?", - më pyeti me nënqeshje.
- "Unë di kush je ti!", - i thashë.
- "Pa hë, na e thuaj", - tha ai.
- "Ti je baba!", - thashë, duke e prekur me gishtin tregues në gjoks.
- "Jo more... po si e gjete?", - pyeti ai me një shprehje serioze.
- "Babë, pse t'i kanë lidhur duart?" - e pyeta.
- "Po bëjmë një lojë, Agron", - më tha, kësaj rradhe tek veshi.
- "A të t'i ç'lidhi?" - thashë, dhe u përpoqa të gjeja vendin ku ishin lidhur ato duar të mëdha.
- "Jo, jo, se pastaj e humb lojën! Nëse policët e gjejnë çfarë kam fshehur atje, nën çati, unë e humb lojën", - tha im atë.
- "Po pastaj, kur do ta nisësh lojën tjetër?", - pyeta prapë.
- "Pas dhjetë vjetësh", - më tha tek veshi tjetër.
- "Po bukë, si do të hash tani, me duar të lidhura?".
- "Ia zgjidhim duart", - tha kësaj here njëri nga policët që rrinte në të majtë, përbri tim eti. Aq shumë u përkul të ma thoshte këtë, sa streha e kapeles së tij më preku ballin.
Ndërkaq, një zë i fortë polici nga hatullat nën çati tha:
- "I gjetëm!".
Pas pak pashë t'i hidhte njërën pas tjetërs 2 pushkë, një teneqe fishekë dhe një revole, të cilat i priti virtuozisht njëri nga policët. Pasi i grumbulluan, policët hapën një mushama të zezë dhe i mbështollën.
- "Ato ishin tonat? Pse s'më the mua ku t'i fshihje! Di vende të fshehta unë...!", - i thashë tim eti me qortim e krenari.
Shpërfillshëm më përkëdheli për herë të dytë flokët me pëllëmbët e pranguara.
- "Po pse ua tregove!", - i pëshpërita me zë të ulët e konspirativ.
- "Nuk ua tregova! Ishte lojë, mor bir, të thashë... ata i gjetën".
Heshtje. Dëgjohej zhurma e mushamasë që paketonte arsenalin e vogël të armëve.
- "Të më kishe pyetur mua", - thashë për herë të dytë mjaft i mërzitur: "di një vend të fshehtë që nuk e di askush, përveç motrës...".

Nuk pata më kohë t'i tregoja tim eti se ku gjendej vendi i fshehtë, sepse skuadra e policëve e vuri para. Ai më puthi kokën nxitimthi dhe u lëshuan shkallëve thuajse me vrap, aq sa mezi arrita t'i shquaj kur ata po dilnin nga dera e avllisë. Kur shkova në fund të rrugicës, te kroi, ku kish qëndruar Gazi i Degës, gjeta veçse një re të dendur pluhuri, që linte prapa makina në largim.

gusht 2011

Lexo dhe: [ Çmenduria e urtë e Don Kishotit - nga Agron Tufa ]

COMMENTS